АЛЛОҲНИНГ АЛ-ҚОБИД ВА АЛ-БОСИТ ИСМЛАРИ ВА МАЪНОЛАРИ

Қисиб Қўювчи ва Кенгайтирувчи — Ал-Қобид ва Ал-Босит

Ал-Қобид ва Ал-Босит исмлари Қуръонда алоҳида ҳолда «Асмоул Ҳусно» сифатида зикр этилмаган бўлса-да, уларнинг маънолари Қуръон ва Суннатда аниқ ва равшан баён қилинган. Бу икки исм бир-бирига зид бўлган, аммо бир-бирини тўлдирувчи илоҳий сифатларни англатади.

Ал-Қобид — Ўз ҳикмати билан нарсаларни қисиб қўювчи, камайтирувчи, тийиб турувчи Зотдир. У моддий ёки маънавий нарсаларни вақтинча чеклайди, қалбларни Ўз қўлида ушлайди ва барча ишларни мутлақ эгалик билан бошқаради.

Ал-Босит эса — кенгайтирувчи, зиёда қилувчи, барака ва фаровонликни ёйувчи Зотдир. У қалбларни очади, ризқни кенгайтиради ва Ўз фазли билан ҳаётга енгиллик бағишлайди.

Қобд ва Баст — Икки Қарши, Бир Ҳикмат

Қобд (қисилиш) ва баст (кенгайиш) — бутун мавжудотни қамраб олган икки ҳолатдир. Агар Аллоҳ бир нарсани камайтирса — бу қобд, агар зиёда қилса — бу бастдир. Шу сабабли бу икки исм ҳамиша бирга зикр қилинади.

Қобид сўзи араб тилидаги қоф–бо–дол (ق ب ض) илдизидан келиб чиққан бўлиб, у:

• ушлаб туриш,

• қўлда маҳкам ушлаш,

• камайтириш,

• қисиб қўйиш,

• мутлақ эгалик қилиш
  маъноларини англатади. Шунингдек, у қалбнинг қисилиши, изтироб, ҳузурсизлик ва қувончнинг камайишини ҳам ифода этади.

Босит эса бо–син–то (ب س ط) илдизидан келиб чиққан бўлиб:

• кенгайтириш,

• фаровонлик бериш,

• барака ато этиш,

• очиш,

• кўпайтириш
  маъноларини англатади. Бу сўзда «ўсиш» ва «гуллаб-яшнаш» маъноси жуда кучли тарзда мужассам.

Луғавий жиҳатдан қобд — камайиш, баст — кўпайиш демакдир. Бу икки ҳолат ҳаётдаги барча нарсани қамраб олади.

Ризқда Қисилиш ва Кенгайиш

Ал-Қобид ва Ал-Боситнинг маъноларидан бири — ризқ билан боғлиқ.

Аллоҳ таоло айтади:

«Аллоҳ бандаларидан хоҳлагани учун ризқни кенгайтиради, хоҳлагани учун қисади. Албатта, Аллоҳ ҳар нарсани билувчидир».
(Қуръон, Анкабут 29:62)

Ризқнинг кўпайиши ёки камайиши инсоннинг ақли, истеъдоди ёки ҳаракати билангина эмас, балки Аллоҳнинг ҳикмати билан бўлади. Шунинг учун ризқни инсонларга нисбат бериб қўйиш — хато.

Аллоҳ таоло яна айтади:

«Агар Аллоҳ бандаларига ризқни кенг қилиб юборса, улар ер юзида бузғунчилик қилган бўлар эдилар. Лекин У Ўзи хоҳлаган миқдорда юборур. Албатта, У бандаларидан хабардор ва кўрувчидир».
(Қуръон, Шуро 42:27)

Демак:

• ризқнинг кенгайиши — синов ёки икром,

• ризқнинг қисилиши — тарбия, ҳимоя ёки огоҳлантиришдир.

Қалбнинг Қисилиши ва Кенгайиши

Аллоҳ баъзан қалбимизни қисади, баъзан эса кенгайтиради. Иймон заифлашганда қалб тортилиб, изтироб пайдо бўлади; иймон кучайганда эса қалб очилиб, хотиржамлик келади.

Қалб — қалб деб аталиши ҳам бежиз эмас; у ўзгарувчи, айланувчи нарсадир. Қалбнинг қисилиши инсонни Аллоҳга қайтариши мумкин. Агар банда ҳаракат қилса, тавба қилса, Ал-Босит бу қисилишни очиб юборишга қодир.

Аллоҳ Берган «Ички Ўлчов»

Аллоҳ инсонга махсус бир ўлчов берган: гуноҳ қилинганда дарҳол ички безовталик пайдо бўлиши. Ёлғон, ҳаром қараш, ноҳақ иш — булардан кейин қалб қисилиши ҳис қилинади. Бу ҳолат фақат тирик қалб эгасида бўлади.

Аллоҳ инсонга ақлни — Уни таниш учун, фитратни — хатоларини сезиш учун берган.

Агар гуноҳдан кейин изтироб ҳис қилинса, бу — қалб ҳали ўлмаганининг белгисидир. Лекин бу ҳолатда қолиб кетмасдан, дарҳол тавба қилиб, ёмон амални яхши амал билан алмаштириш керак.

Баъзан Аллоҳ қалбни қасддан қисади — инсон сабабини ўйлаб кўрсин деб:

• кимгадир ҳаддан ортиқ таянмадимми?

• одамларнинг розилигини Аллоҳнинг розилигидан устун қўймадимми?

Бу ҳам Ал-Қобиднинг раҳматидир.

Бу исмлар билан қандай яшаш мумкин?

1. Бил: қийинчиликдан кейин енгиллик келади.

Қалбинг қисилганда, билиб қўй: кенгайиш яқин. Юсуф алайҳиссалом қиссаси — шунинг энг ёрқин мисоли. Қудуқдан саройга, зиндондан ҳукмронликка — ҳаммаси Ал-Қобид ва Ал-Босит ҳикмати билан бўлди.

2. Табиат ҳақида тафаккур қил.

Ёмғирнинг баъзи жойларга кўп, баъзиларга кам ёғиши; кундузнинг қисилиб, кейин яна кенгайиши — буларнинг барчаси қобд ва баст намунасидир.

«Сўнг Биз уни (кундузни) аста-секин Ўзимизга тортиб оламиз».
(Қуръон, Фурқон 25:46)

3. Ҳаёт ва ўлим ҳақида фикр қил.

Аллоҳ жонни беради — бу баст,
жонни олади — бу қобд.

«Мулк Унинг қўлидадир… У ўлим ва ҳаётни яратди — синаш учун».
(Қуръон, Мулк 67:1–2)

4. Бошқалар учун кенгайиш сабаби бўл.

Одамларнинг қалбини оч, уларга умид бер, Аллоҳнинг фазлини эсла. Қийинчиликдан кейин енгиллик борлигини эслат.

5. Даъватда мувозанат сақла.

Аллоҳ ҳам Ал-Қобид, ҳам Ал-Босит. Шунинг учун инсонларга ҳам раҳматни, ҳам огоҳлантиришни етказ. Мўмин қалбида уч нарса доим бирга бўлиши керак:

• Аллоҳни улуғлаш,

• Уни севиш,

• Ундан қўрқиш.

6. Ухлашни унутма — бу кичик ўлим.

Ухлаганда Аллоҳ жонларни ушлаб туради, баъзиларини қайтармайди, баъзиларини эса қайтаради. Шунинг учун ухлаш олдидан дуо қил:

«Аллоҳумма биисмика амуту ва аҳйаа».
(Эй Аллоҳ, Сенинг исминг билан ўламан ва тириламан.)

7. Қиёмат кунини эсла.

«Улар Аллоҳнинг қадрини тўғри тақдирламадилар. Ҳолбуки, Ер борлигича Унинг сиқимидадир. Осмонлар эса, Унинг қўлига йиғилгандир. У зот улар ширк келтираётган нарсалардан пок ва юксакдир».

(Қуръон, Зумар 39:67)

8. Қалбинг учун дуо қил.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи кўп айтган дуо:

«Эй қалбларни буриб турувчи! Қалбимни динингда собит қил».

Эй Аллоҳ, эй Ал-Қобид ва Ал-Босит!

Сенинг қисишинг ҳам, кенгайтиришинг ҳам ҳикматдир. Бизларни ҳар икки ҳолатда ҳам Сенга ишонувчилардан қил. Қалбларимизни иймон билан мустаҳкамла, қийинчиликдан кейин енгиллик борлигига ишонч ато эт. Бизларни бошқалар учун умид ва кенгайиш сабаби қил. Омин.