АЛЛОҲНИНГ АЛ-ФОТИР ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

АЛ-ФОТИР (فاطر)

Аллоҳ Ўзини Ал-Фотир — Ибтидо Берувчи, Яратувчи, Бошловчи Зот деб Қуръонда олти марта зикр қилади. Ал-Фотир — барча яратилишни бошловчи ва уни мукаммал ҳолда амалга оширувчи Зотдир. Бутун мавжудот Унинг иродаси билан ибтидо топган ва Унинг ҳикмати билан камолга етган.

Ал-Фотир — Бошловчи, Яратувчи ва Ибтидо Берувчи Зот

Фотир сўзи фа–то–ро (ف ط ر) илдизидан келиб чиққан бўлиб, учта асосий маънони англатади:

1. бирор ишни бошлаш, ибтидо бериш;

2. яратиш;

3. ёриб очиш, парчалаш.

Бу илдиз Қуръонда 20 марта, олти хил ясалма шаклда келган. Масалан:
فَطَرَ — “яратди”,
انفطرت — “ёрилди”,
فطور — “нуқсон”,
منفطرون — “ёрилувчилар”.

Луғавий жиҳатдан فطر الشيء “бирор нарсани бошлади” деган маънони англатади. Ибн Аббос розияллоҳу анҳу айтган:
“Мен فاطر السماوات والأرض (осмонлару ернинг Яратувчиси) нима дегани эканини икки бадавий бир қудуқ устида тортишиб қолганида тушундим. Улардан бири: أنا فطرتها — ‘мен уни бошладим’, яъни қудуқни биринчи бўлиб қазидим, деди”.

Бу шуни англатадики, фотир сўзи луғавий жиҳатдан бошқаларга нисбатан ҳам қўлланиши мумкин. Аммо ҳақиқий, мутлақ маънодаги Ал-Фотир фақат Аллоҳдир. Чунки ҳар бир нарса фақат Унинг иродаси ва қудрати билан бошланади.

Ал-Фотир айтади:

قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِي اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ
(Қуръон, 14:10)

Маъноси:
Уларнинг пайғамбарлари айтдилар: “Осмонлару ернинг Яратувчиси бўлган Аллоҳ ҳақида шубҳа бўлиши мумкинми?”

Яна Аллоҳ таоло айтади:

قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
(Қуръон, 39:46)

Маъноси:
Айтинг: “Эй Аллоҳ, осмонлару ернинг Яратувчиси, ғойиб ва ошкорани Билувчи! Сен бандаларинг ўртасида ихтилоф қилган нарсалари борасида ҳукм қиласан”.

Улуғ фазилат

Қуръонда Аллоҳ таоло бир сурани қуйидаги оят билан бошлайди:

الْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ جَاعِلِ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنَىٰ وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ
(Қуръон, 35:1)

Маъноси:
Ҳамд осмонлару ернинг Яратувчиси бўлган, фаришталарни икки, уч ва тўрт қанотли элчилар қилган Аллоҳгадир.

Ал-Фотир ушбу сура орқали бизга муҳим дарсларни ўргатади. У аввало Ўзи осмонлару ернинг Яратувчиси эканини баён қилиб, ҳамд ва шукр фақат Унга хос эканини таъкидлайди.

Сура давомида Аллоҳ таоло айтади:

ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ
(Қуръон, 35:32)

Маъноси:
Сўнгра Биз китобни бандаларимиз орасидан танлаб олганларимизга мерос қилиб бердик. Улар орасида ўз жонига зулм қилувчи ҳам бор, ўртача йўл тутувчи ҳам бор, Аллоҳнинг изни билан яхшиликларда илгарилаб кетган ҳам бор. Ана шу — буюк фазилатдир.

Ал-Ҳасан ал-Басрий айтади:
“Ўзига зулм қилувчи — ёмон амаллари яхши амалларидан устун бўлган кишидир. Илгарилаб кетган — яхши амаллари ёмон амалларидан устун бўлган кишидир. Ўртача йўл тутувчи эса — яхши ва ёмон амаллари тенг бўлган кишидир”.

Бу бизга ҳақиқий муваффақият мол-дунёда эмас, балки яхши амалларнинг ёмон амаллардан устун келишида эканини ўргатади.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Ҳақиқий ҳамд ва шукрни ҳис қилинг
   Аллоҳ таоло Сураи Фотирни الْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ сўзи билан бошлайди. Сиз Аллоҳ Яратувчи эканига ишонасиз, лекин Унга чин дилдан қанчалик ҳамд айтяпсиз? Ҳар бир алҳамдулиллаҳ ни Аллоҳ барча нарсанинг Ибтидочиси эканини ҳис қилган ҳолда айтинг.

Аллоҳ таоло айтади:

خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ۚ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ
(Қуръон, 42:11)

Маъноси:
У осмонлару ерни яратди. Ўзингиздан сизларга жуфтлар қилди, чорвалaрдан ҳам жуфтлар қилди ва шу билан сизларни кўпайтирди.

2. Ислом неъматига эга эканингизни англанг
   Аллоҳ таоло Қуръонни бизга мерос қилди. Бу улкан неъматдир. Сиз Қуръонни мерос деб ҳис қиласизми? Унга амал қилиш учун қанча ҳаракат қилаяпсиз? Агар амалингиз заиф бўлса ҳам, Ал-Фотир сизни танлаб олган бандалар қаторида эканингизни унутманг ва бу сизга куч бағишласин.

3. Муҳаббат ва ҳимояни фақат Манбадан изланг
   Нотўғри манбалардан муҳаббат ва ҳимоя излаш инсонни вайрон қилади. Ал-Фотир барча нарсани яратган Зот бўлгани учун, сизни ҳақиқий муҳофаза қила оладиган ва севоладиган фақат Удир.

Аллоҳ таоло айтади:

قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ
(Қуръон, 6:14)

Маъноси:
Айтинг: “Осмонлару ернинг Яратувчиси бўлган Аллоҳдан ўзгани ҳомий қилиб олайми? У таом беради, Ўзи эса таомланмайди”.

Юсуф алайҳиссаломнинг гўзал дуосини эслаб юринг:

فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ
(Қуръон, 12:101)

Маъноси:
Осмонлару ернинг Яратувчиси! Сен дунёда ҳам, охиратда ҳам менинг Ҳомийимсан. Мени мусулмон ҳолда вафот эттир ва солиҳлар қаторига қўшгин.

4. Ал-Фотирни дуо ва зикрда чақиринг
   Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ўргатган саҳар ва шом зикрларидан бири қуйидагича:

اللَّهُمَّ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَاطِرَ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ، رَبَّ كُلِّ شَيْءٍ وَمَلِيكَهُ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ نَفْسِي، وَمِنْ شَرِّ الشَّيْطَانِ وَشِرْكِهِ، وَأَنْ أَقْتَرِفَ عَلَى نَفْسِي سُوءاً، أَوْ أَجُرَّهُ إِلَى مُسْلِمٍ

Маъноси:
Эй ғойиб ва ошкорани Билувчи, осмонлару ернинг Яратувчиси, ҳар бир нарсанинг Робби ва Эгаси! Сендан ўзга ибодатга лойиқ зот йўқлигига гувоҳлик бераман. Нафсимнинг ёмонлигидан, шайтон ва унинг шерикларининг ёмонлигидан Сендан паноҳ тилайман. Ўз жонимга ёмонлик қилишдан ёки бирор мусулмонга ёмонлик етказишдан ҳам Сендан паноҳ тилайман. (Термизий, Абу Довуд)

Эй Аллоҳ, эй Ал-Фотир!

Сен яратишни бошловчи ва уни мукаммал қилувчи Зотсан. Бизларни шукр қилувчилардан қил. Яхши амалларимиз ёмон амалларимиздан устун келувчилардан қил. Муҳаббат ва ҳимояни фақат Сендан излашни насиб эт. Омин.