АЛЛОҲНИНГ АЛ-ҲАСИБ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

АЛ-ҲАСИБ (الحسيب)

Аллоҳ Ўзини Ал-Ҳасиб — Ҳисобга Олувчи, Ҳисоб-китоб Қилувчи, Етарли Зот — деб Қуръонда уч марта зикр қилади. Ал-Ҳасиб — оламлардаги ҳар бир нарсани ҳисобга олувчи Зотдир. У энг кичик амални ҳам ҳисоблаб, унинг жавобини қайтаради. Ал-Ҳасиб — Етарли Зотдир; умумий маънода У барча бандаларига ғамхўрлик қилади, уларга фойда беради ва зарардан сақлайди. Ал-Ҳасиб айниқса Унга таваккал қилган солиҳ бандаларига алоҳида ғамхўрлик қилиб, уларга ёрдам ва ғалаба ато этади.

Энг Олий Ҳисобга Олувчи, Ҳисоб-китоб Қилувчи ва Етарли Зот

Ҳасиб ва Ҳосиб сўзлари ҳа–син–бо илдизидан келиб чиққан бўлиб, учта асосий маънони англатади. Биринчи маъно — ҳисоблаш, санаш ва ҳисоб-китоб қилиш. Иккинчи маъно — аямасдан бериш ва қабул қилувчи кутмаган ҳолда ато этиш. Учинчи маъно — етарли бўлиш, кифоя қилиш ёки чегарасиз бўлиш.

Бу илдиз Қуръонда 109 марта, саккиз хил ясалма шаклда келган. Масалан:
تحسبن — “ўйлайсан”,
حسبنا — “бизга етарли”,
الحساب — “ҳисоб”.

Луғавий жиҳатдан ҳисоб сўзи ҳисоб, баланс ёки ҳисоб-китоб маъносини билдиради. Ал-Ҳасиб — Қиёмат кунида охирги ҳисоб Унинг қўлида бўлган Зотдир. У инсонларга ҳар бир тафсилоти қайд этилган амаллар тарозисини тақдим қилади ва унинг ортидан энг аниқ, адолатли ва абадий жазо ёки мукофот бўлади.

Ал-Ҳасиб Ўзи айтади:

«Аллоҳ бандаси учун етарли эмасми?»
(Қуръон, 39:36)

«…Аллоҳ Ҳисобга Олувчи сифатида етарлидир»
(Қуръон, 4:6)

«Қачон сизларга салом берилса, ундан яхшироғи билан ёки ҳеч бўлмаса, ўшандоқ қилиб жавоб беринг. Албатта, Аллоҳ ҳар бир нарсани ҳисобга олувчидир»
(Қуръон, 4:86)

Коинотни осонлик билан бошқариш

Ал-Ҳасиб исми маъно жиҳатдан Ал-Ҳафиз — Асровчи исмига жуда яқин. Бутун коинот мувозанати шуни кўрсатадики, энг кичик заррадан тортиб, энг улкан сайёрагача ҳисоблай оладиган буюк қудрат бор — у Аллоҳдир. Ой ва қуёш ҳаракати, булутлар, фасллар алмашинуви ва оламдаги барча тизимлар мукаммал тарзда ишлаб, ҳаётимизни асрашга хизмат қилади. Бунинг барчаси биз яратилган асосий мақсад — Ал-Ҳасибга ибодат қилиш учун шароит яратади.

Аллоҳ айтади:

«Албатта, Биз ҳар бир нарсани ўлчов билан яратдик. Бизинг амримиз эса бир зумда, кўз юмишчаликдир»
(Қуръон, 54:49–50)

Ҳасаба сифати ҳақиқатан ҳам мўъжизавийдир.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Ўзингизни ҳисобга тортиб туринг.
   Аллоҳ айтади:

«(Қиёмат куни айтилур:) “Китобингни ўқи! Бугун ўзинг ўзингга ҳисобчи сифатида етарлисан”»
(Қуръон, 17:14)

Буни кундалик одатга айлантиринг. Масалан, ухлашдан олдин бир оз тўхтаб, муҳосаба қилинг — холис ва ростдан ўзингизни танқид қилинг. Ҳисобга тортилишдан олдин ўзингизни ҳисобга тортинг. Асосий камчиликларингизни ёзиб чиқиб, улар устида ишлаш учун аниқ режа тузинг.

2. Олти соат ичида Ал-Ҳасибга тавба қилинг.
   Ўзингизни ҳисобга тортишнинг муҳим натижаси — тавбадир. Агар хато қилганингизни англамасангиз, қандай қилиб тавба қиласиз? Шунинг учун муҳосаба жуда муҳим.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи бизларга гўзал имконият ҳақида хабар берганлар: чап томондаги фаришта мусулмоннинг гуноҳини ёзишни олти соатга кечиктиради. Агар у шу вақт ичида тавба қилиб, Аллоҳдан мағфират сўраса, гуноҳ ўчириб ташланади. Агар қилмаса, у битта гуноҳ сифатида ёзилади.
(Табароний)

Гуноҳ қилиш арафасида ўзингизга эслатинг: бу гуноҳ Қиёмат куни — ҳаётингиздаги энг қўрқинчли кунда — олдингизга қўйилади. Шу даҳшатли кундан олдин олти соатлик имкониятдан фойдаланиб, тавба қилинг.

3. Муомалаларингизда ҳалол бўлинг.
   Одамлар сиз ноҳалоллик қилганингизни билиб қолмасалар ҳам, Ал-Ҳасиб уни ҳисобингизга қўшади. Шунинг учун ишда, мактабда, савдода, ҳатто уйда оила аъзолари ўртасида ҳам ҳар доим ҳалол бўлинг.

4. «Ҳасбуналлоҳу ва ниъмал вакил» деб айтинг.
   حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ — “Аллоҳ бизга етарли, У ишларимизнинг энг яхши Вакилидир” деган маънони англатади. Бу Қуръон ва суннатда ўргатилган энг қудратли иборалардан биридир.

Агар сиз Ал-Ҳасибга тўлиқ таваккал қилсангиз — барча ишларингизни Унга топшириб, фақат Унинг розилигини истасангиз, Унинг тақдирига рози бўлиб, иродасига бўйсунсангиз — ҳаётдаги ҳар қандай синовга бардош бера оласиз.

Ибн Аббос розияллоҳу анҳу айтган:
«Иброҳим алайҳиссалом оловга ташланганида: “Аллоҳ бизга етарли, У ишларимизнинг энг яхши Вакилидир”, деди»
(Бухорий)

5. Саломга жавобни унутманг.
   Ал-Ҳасиб ҳатто саломимизни ҳам ҳисобга олади. Аллоҳ айтади:

«Қачон сизларга салом берилса, ундан яхшироғи билан ёки ҳеч бўлмаса, ўшандоқ қилиб жавоб беринг. Албатта, Аллоҳ ҳар бир нарсани ҳисобга олувчидир»
(Қуръон, 4:86)

Агар мусулмон сизга салом берса, ундан яхшироқ салом билан жавоб қайтаринг (масалан: ва алайкум ассалом ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳ), ёки ҳеч бўлмаса, тенг қилиб жавоб беринг. Яхшироқ салом мустаҳаб, тенг жавоб бериш эса вожибдир.

6. Ал-Ҳасибдан сўранг.
   Аллоҳдан сўрашда юксак мақсад қилинг. Фақат жаннатни эмас, балки Жаннатул Фирдавсни — ҳисобсиз киришни сўранг.

Кундалик муҳим зикрлардан бири:

حَسْبِيَ اللّٰهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ

Маъноси:
Аллоҳ менга етарли. Ундан ўзга илоҳ йўқ. Унга таваккал қилдим. У улуғ Аршнинг Роббидир.

Ким бу зикрни тонгда бомдоддан кейин етти марта, асрдан кейин ҳам етти марта айтса, Аллоҳ уни дунё ва охират ишларидаги барча ташвишларидан кифоя қилади.
(Муслим)

Эй Аллоҳ, эй Ал-Ҳасиб!

Сен барча нарсани ўлчов билан ҳисобга олувчи Зотсан. Нафсимизни доимо ҳисобга тортиб турувчилардан қил. Ҳисобингни эслаб, доим тавба қилиб турадиган бандаларингдан эт. Ҳаётимизни Сенга тўлиқ таваккул қилиш билан зийнатла. Сен бизга етарлисан ва ишларимизнинг энг яхши Вакилисан. Бизларни Жаннатул Фирдавс ал-Аълога ҳисобсиз кирувчилардан қил. Омин.