АЛЛОҲНИНГ АЛ-МУЗИЛЛ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

المذلّ

Аллоҳ Ўзини Ал-Музилл — хор қилувчи, пастга туширувчи, ёлғон иззатни олиб ташловчи Зот сифатида Қуръонда баён қилади. Ал-Музилл исми зоҳирда қаттиқ туюлса-да, у адолатсизлик ёки қасосни эмас, балки ҳақиқатга зид ҳолатнинг парчаланишини англатади. Ал-Музилл инсонни қадрсиз қилиш учун эмас, уни ёлғон ва соҳта "қадр-қиммат"дан халос қилиш учун ишлайди.

Ал-Музилл исми Ал-Муъизз исми билан ажралмас жуфтликни ташкил қилади. Иззат ҳам, хорлик ҳам инсон қўлида эмас, балки Аллоҳнинг ҳикмати ва қонунияти доирасидадир. Қачонки инсон иззатни Аллоҳдан эмас, нафсдан, такаббурликдан, молу мансабдан изласа, Ал-Музилл ишлайди ва у сохта устунликни йиқитади.

Ал-Музилл сўзи ذ ل ل (з̱ал – лам – лам) илдизидан келиб чиққан. Бу илдиз пастлашиш, бўйсунмоқ, қаттиқликнинг юмшаши, мувозанатдан чиқиш маъноларини қамраб олади. Луғавий жиҳатдан “зиллат” фақат хорланиш эмас, балки инсоннинг ёлғон таянчдан ажралиб, ўз ҳақиқий ҳолатини кўриши демакдир. Аллоҳга нисбатан эса Ал-Музилл — бандасининг такаббурлигини синдириб, уни ҳақиқат билан юзма-юз қолдирувчи Зот эканини англатади.

Қуръонда бу қонуният очиқ баён қилинган:
«تُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ» — «Сен хоҳлаганингни иззатли қиласан, хоҳлаганингни хор қиласан» (Оли Имрон, 3:26). Бу оят хорлик инсоннинг қийматсизлиги эмас, балки Аллоҳдан узилиш оқибати эканини кўрсатади.

Ал-Музилл инсон онги ва ҳаётида қандай акс этади?

Ал-Музилл инсон ҳаётида кўпинча шарманда бўлиш, обрўнинг кетиши, режаларнинг бузилиши ёки одамлар олдида қадрнинг тушиши орқали намоён бўлади. Бу ҳолатлар оғир туюлса-да, уларнинг ботиний маъноси жазо эмас, балки уйғотишдир. Ал-Музилл инсонни ҳақиқатдан узиб турган ёлғон таянчларни очиб ташлайди.

Инсон кўпинча ўз қийматини одамларнинг фикри, мақтови, мақоми ёки молу дунё билан ўлчайди. Ал-Музилл ишлаган пайтда ана шу таянчлар синдирилади. Инсон шунда англайдики, уни тиклаб турган нарса ҳақиқат эмас, балки нафс эди. Бу идрок оғир, аммо зарур, чунки ҳақиқий иззат нафс парчаланган жойдан бошланади.

Ал-Музилл инсон онгида “мен” деган марказни силжитади. Инсон ўзини назорат қилаяпман, барчаси қўлимда, деб ўйлаган жойда ожизлигини кўради. Бу ожизлик руҳий инқироз эмас, балки руҳий очилишдир. Чунки инсон қачон ўзининг муҳтож эканини тан олса, ўшанда у Аллоҳга юзлана бошлайди.

Ал-Музилл инсонни одамлар олдида кичик қилади, лекин бу кичрайиш руҳнинг емирилиши эмас. Аксинча, нафс синган сари руҳ озод бўлади. Агар инсон бу ҳолатни тўғри қабул қилса, у хорликдан қочмайди, уни сабоқ сифатида қабул қилади. Шунда хорлик уни йиқитмайди, балки тозалайди.

Ал-Музилл инсонни ўз кучига суянишдан тўхтатиб, Аллоҳга суянишни ўргатади. Одамлар олдидаги мақом кетиши мумкин, аммо Аллоҳ олдидаги яқинлик орттирилиши мумкин. Шу тариқа Ал-Музилл инсонни ёлғон иззатдан даволайди.

Эй Ал-Музилл, Сен соҳта иззат, обрў ва шон-шарафни синдирувчисан. Қалбларимизни нафснинг сохта устунлигидан тозала. Агар бизларни паст қилсанг, буни ҳалокатга эмас, ҳидоятга сабабчи қил. Одамлар орасида обрў-эътиборимиз тўкилишига изн берган тақдирингда ҳам Сенинг олдингда шарафлилардан бўлишимизни насиб айла. Зотан ёлғиз Ўзинггина бизга кифоядурсан.

Эй Ал-Музилл, агар биз ўзимизни улуғ деб ўйлаб адашган бўлсак, бизни оғриқ билан эмас, идрок билан уйғот. Хорликни биз учун йиқилиш эмас, юксалишнинг бошланиши қил. Бизларни Сен синдирган нафс орқали Сенга боғлантир ва ҳақиқий иззатни фақат Сендан излайдиган қалблар ато эт.