АЛЛОҲНИНГ АЛ-БАСИР ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

Аллоҳ Ўзини Ал-Басир — Ҳамма Нарсани Кўрувчи, Ҳамма Ҳолатни Идрок Этувчи Зот — деб Қуръонда қирқ икки марта зикр қилади.

Ал-Басир — бутун махлуқотни қамраб олган мукаммал кўриш соҳиби Зотдир. У ҳар бир нарсани, ҳар бир ҳолатни, ҳар бир майда-тафсилни ва ҳар бир мавжудлик ҳолатини тўлиқ идрок қилади. Ҳеч нарса Унинг назаридан четда қолмайди.

Ҳамиша Кўрувчи, Тўлиқ Идрок Этувчи Зот

Басир сўзи бо–сод–ро илдизидан келиб чиққан бўлиб, тўртта асосий маънони англатади:

1. кўриш ва пайқаш;

2. тушуниш ва англаш;

3. ботиний идрок ва басиратга эга бўлиш;

4. ҳар бир ҳолатдан тўлиқ хабардор бўлиш.

Бу илдиз Қуръонда 148 марта, ўн хил шаклда келган. Масалан: الأبصار (кўзлар), البصر (кўриш), مبصرة (кўринадиган), أبصر (кўрди).

Луғавий жиҳатдан басир сўзи кучайтирилган шаклда бўлиб, Аллоҳ таолонинг кўриши мутлақ, комил ва чексиз эканини англатади. Ал-Басирнинг кўриши ҳеч бир махлуқнинг кўришига қиёс қилиб бўлмайди.

Аллоҳ таоло айтади:

إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
(Қуръон, 17:1)

«Албатта, айнан Унинг Ўзи — эшитувчи ва кўрувчидир».

لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
(Қуръон, 42:11)

«Унга ўхшаш ҳеч нарса йўқ, ва У эшитувчи ва кўрувчидир»

وَاللَّهُ يَقْضِي بِالْحَقِّ وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِهِ لَا يَقْضُونَ بِشَيْءٍ ۚ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
(Қуръон, 40:20)

«Аллоҳ ҳақ билан ҳукм қилади. Ундан ўзга чақирилаётганлар эса ҳеч нарса билан ҳукм қила олмайдилар. Албатта, айнан Аллоҳнинг Ўзи эшитувчи ва кўрувчидир».

Ибодат ва дунё ишларида назорат ҳисси

Инсон уни раҳбари кузатиб турганида ишини яхшироқ қилишга ҳаракат қилади. Бас, Яратувчи ҳар бир ҳаракатимизни кўриб турганини билиш қанчалик кучли таъсир қилади! Ишда, оилада, муомалада — ҳар бир ҳолатда фақат одамлар назоратини эмас, балки Ал-Басирнинг доимий назарини ҳис қилиш керак.

Ал-Басир мўминнинг ҳар бир ишни энг яхши тарзда бажаришини яхши кўради ва охиратда дунёвий фойдадан анча улуғ ажр билан мукофотлайди.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Аллоҳ бирингиз бир иш қилса, уни пухта қилишини яхши кўради».
(Байҳақий)

Бу ҳадис ҳар бир ишда ҳалоллик, сидқидиллик ва виждон билан ҳаракат қилишга ундайди.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Амалларингизни кузатиб юринг
Қайси бир одамлар олдида бўлганингизда ўзингизни назорат қиласиз? Мўмин инсон ҳар жойда, ҳар пайтда — ёлғиз ёки одамлар орасида — аъзолари ва қалбининг амалларини кузатиб юриши керак. Ўзингизни гўё 24 соат кузатиб турадиган камера бор деб тасаввур қилинг. Аммо у камераларнинг бирортаси ҳам Ал-Басирнинг кўришига тенг келмайди.

2. Ҳар доим Ал-Басирга таваккал қилинг
У сиз дуч келаётган ҳар бир тўсиқни, ҳар бир ғамни ва одамлар сизга қилаётган ҳар бир ишни кўриб туради. У сизга фақат сиз учун яхшилик бўлган нарсани беради. Шунинг учун фақат Унга таслим бўлинг ва Унгагина ишонинг.

Аллоҳ таоло айтади:

وَتَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ الَّذِي يَرَاكَ حِينَ تَقُومُ ۝ وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ
(Қуръон, 26:217–219)

«Қудратли ва раҳмли Зотга таваккал қил. У сени қачон туришингда ҳам кўради, сажда қилувчилар орасида айланиб юришингни ҳам (кўриб туради)».

3. Ҳар бир ишда камолотга интилинг
Аллоҳ ҳар бир амалингизни кўриб турганини билиш ибодатда ихлосли, амалларда солиҳ ва одамларга нисбатан меҳрибон бўлишга ундайди.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Иймондаги камолот — Роббингга гўё Уни кўраётгандек ибодат қилишингдир; агар сен Уни кўрмасанг ҳам, У сени кўриб турибди».
(Бухорий, Муслим)

Ҳар бир ишда ихсонга интил.

4. Сабр қилишни давом эттиринг
Аллоҳ таоло Пайғамбарни таскин бериб айтади:

فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا
(Қуръон, 52:48)

«Бас, Роббингнинг ҳукмига сабр қил, зеро сен Биз­нинг кўз­о­стимиз­дасан».

Мўмин учун энг тасалли берувчи ҳолат — Роббиси уни кўриб ва эшитиб турганини билишдир. Агар одамлар сизга зулм қилса ва ҳеч ким эътибор бермаётгандек туюлса ҳам, билинг: Ал-Басир барчасини кўриб турибди ва адолат билан мукофотлайди.

5. Ал-Басирнинг тақдирига иймон келтиринг
Аллоҳ ҳар бир яратишни, ҳар бир беришни, ҳаёт ва ўлимни, ҳидоят ёки адашишни Ўз ҳикмати, комил илми ва тўлиқ кўриши билан амалга оширади.

Аллоҳ айтади:

كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَن تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
(Қуръон, 2:216)

«Сизларга жанг қилиш фарз қилинди, ҳолбуки у сизга ёқимсиздир. Балки сиз бир нарсани ёқтирмассиз, у эса сиз учун яхшидир; ва балки сиз бир нарсани яхши кўрарсиз, у эса сиз учун ёмондир. Аллоҳ билади, сизлар эса билмайсизлар».

Ал-Басир сиз оятларга қандай жавоб бераётганингизни кузатади. Ҳар бир ҳолат — сиз учун махсус тайёрланган имтиҳондир ва у фақат сиз учун яхшиликка қаратилган.

6. Ал-Басирдан паноҳ сўранг
Аллоҳ ҳамма нарсани кўриб турганини билиш мўминни гуноҳдан тийиб туради. Ундан қочиб қутулиш йўқ; фақат Ундан паноҳ топиш мумкин. Шунинг учун кундалик ҳаётингизда, ғазаб, қўрқув ёки тушкунлик пайтларида аъузу биллаҳи минаш-шайтонир рожимни кўп айтинг.

7. Кўриш неъматини баракали қилишни сўранг
Ал-Басир инсонга берган қобилиятларини Ўз ризоси учун ишлатишни яхши кўради. Кўзларингиз ҳаромга қараш учун берилдими? Ақл ва басиратингиз бепарволик учун берилдими? Йўқ. Аллоҳдан кўриш ва идрокингизни фақат У рози бўладиган йўлда ишлатишни сўранг.

8. Ал-Басирга кўп дуо қилинг
Ал-Басир ҳар бир машаққатингизни кўриб турибди. Шунинг учун Унга илтижо қилинг. Сажда қила олишингиз ва ҳатто «Яа Аллоҳ» деб айта олишингиз — барча неъматлардан улуғ неъмат эканини унутманг.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Басир!

Сен ҳар бир ҳаракатимизни кўриб турасан. Бизларга амалларимизни кузатиб юришни, кўриш ва идрок неъматларини фақат Сенинг ризонг учун ишлатишни насиб эт. Бизларни неъматлар учун шукр қилувчилардан қил. Ёмон амаллардан асра ва ибодатда ҳам, дунё ишларида ҳам ҳар бир ишимизни камолот билан бажаришга ёрдам бер. Омин.