АЛЛОҲНИНГ АЛ-МУТАКАББИР ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

Аллоҳ Ўзини Ал-Мутакаббир — Энг Олий Буюк, Камолдаги Буюклик Соҳиби — деб Қуръонда бир марта зикр қилади.
Ал-Мутакаббир — мутлақ буюк Зотдир. У Ўз буюклиги ва қудратини ҳар бир лаҳзада ва ҳар бир воқеада намоён қилади.

Энг Олий, Ҳақларнинг Соҳиби, Комил Буюклик

Мутакаббир сўзи коф–бо–ро илдизидан келиб чиққан бўлиб, учта асосий маънони англатади:

1. ҳажм, мақом ёки шараф жиҳатидан буюк бўлиш;

2. ёш ва илм жиҳатидан улуғ бўлиш;

3. бошқаларга берилмаган ҳуқуқ, имтиёз ва сифатларга эга бўлиш.

Бу илдиз Қуръонда 161 марта, 18 хил шаклда келган. Масалан: кабура (“оғир, катта”), ястакбируна (“кибр қилувчилар”), акбару (“каттароқ”), ал-кибари (“кексалик”).

Луғавий жиҳатдан кибрия буюклик ва ҳукмронлик маъноларини англатади. У шахснинг камолоти ва мавжудлигининг мукаммаллигини қамраб олади. Бу сифат билан Аллоҳдан бошқа ҳеч ким сифатланмайди. Аллоҳу Акбар — “Аллоҳ Энг Буюк” — ҳам шу илдиздан келган. Шунингдек, Ал-Кабир исми ҳам шу илдиздандир.
Ал-Мутакаббир — барча буюкликка эга бўлган Зотдир; У махлуқот сифатларидан мутлақо пок; золимлар Унга зарар етказа олмайди; Унинг буюклиги ва иззати энг олий даражадир.

Ал-Мутакаббир Ўзи айтади:

هُوَ ٱللَّهُ ٱلَّذِى لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْمَلِكُ ٱلْقُدُّوسُ ٱلسَّلَٰمُ ٱلْمُؤْمِنُ ٱلْمُهَيْمِنُ ٱلْعَزِيزُ ٱلْجَبَّارُ ٱلْمُتَكَبِّرُ ۚ سُبْحَٰنَ ٱللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ

Маъноси:
У — Аллоҳдир, Ундан ўзга илоҳ йўқ; Подшоҳ, Пок, Саломатлик берувчи, Иймон ато этувчи, Кузатиб турувчи, Қудратли, Мажбур қилувчи, Буюк Зотдир. Аллоҳ Унга шерик қилинаётган нарсалардан покдир.
(Қуръон, 59:23)

Ал-Мутакаббир ва кибр қилувчилар

Аллоҳ таоло Қуръонда айрим инсонларни мутакаббирин — кибр қилувчилар — деб таърифлайди. Улар Аллоҳнинг оятларини инкор қилиш орқали Унга нисбатан кибр қиладилар ва одамларга нисбатан ҳам мансаб, ирқ, бойлик ёки бошқа сабаблар билан паст назар билан қарайдилар.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Аллоҳ гўзалдир ва гўзалликни яхши кўради. Кибр эса — ҳақни рад этиш ва одамларни паст санашдир».
(Муслим, Термизий)

Ижобий маънода Ал-Мутакаббир бўлиш фақат Аллоҳ таолога хосдир.

Кибрга қарши кураш ҳақида ибрат

Кибрнинг (такаббур) зидди — хоксорликдир. Бу мўминнинг зийнатидир.

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу ривоят қилади: Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Ким Аллоҳ учун хоксор бўлса, Аллоҳ уни юксалтиради».
(Муслим)

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Хоксорлик орқали буюк бўлиш
Аллоҳ таоло айтади:

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِۦ فَسَوْفَ يَأْتِى ٱللَّهُ بِقَوْمٍۢ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُۥٓ أَذِلَّةٍ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى ٱلْكَٰفِرِينَ

Маъноси:
Эй иймон келтирганлар! Сизлардан ким динидан қайтса, Аллоҳ улар ўрнига Ўзи яхши кўрадиган ва Унни яхши кўрадиган, мўминларга нисбатан хоксор, кофирларга нисбатан қатъий бўлган қавмни келтиради.
(Қуръон, 5:54)

Энг буюк қувват — Аллоҳга тўлиқ таянишдир. Энг олий буюклик — Роббинг олдида хоксор бўлишдир.

2. Аллоҳ учун одамларни ҳурмат қилиш

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا يَسْخَرْ قَوْمٌۭ مِّن قَوْمٍۭ عَسَىٰٓ أَن يَكُونُوا۟ خَيْرًۭا مِّنْهُمْ

Маъноси:
Эй иймон келтирганлар! Бир қавм бошқа қавмни масхара қилмасин; эҳтимол, улар ўзларидан яхшироқдир.
(Қуръон, 49:11)

Одамларни камситманг. Балки улар Ал-Мутакаббир наздида сиздан юқори мақомга эга бўлиши мумкин.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Кимнинг қалбида заррача кибр бўлса, у Жаннатга кирмайди».
(Муслим)

Абу Бакр розияллоҳу анҳу айтганлар:
«Ҳеч бир мусулмон бошқа мусулмонни паст санамасин, чунки мусулмонларнинг энг пасти ҳам Аллоҳ наздида буюкдир».

3. Кибрга қарши курашиш
Аллоҳ — ҳақиқий Подшоҳ, сиз эса Унинг бандасисиз. Буни унутманг. Бойлик, ютуқ ва мақом инсонни кибрга олиб бориши осон. Шунинг учун қалбингизни доим текшириб туринг.

Ҳасан Басрий раҳимаҳуллоҳ айтган:
«Одам боласига ҳайронман: у ҳар куни нажосатдан тозаланади, аммо Қодир Зот билан беллашмоқчи бўлади».

Ҳар бир неъмат Ал-Мутакаббирдандир. Шунинг учун алҳамдулиллаҳни кўп айтинг.

4. Илмни зиёда қилиш учун хоксор бўлиш
Абдуллоҳ ибн Муътазз розияллоҳу анҳу айтган:
«Хоксор талабагина энг кўп илмга эришади, худди паст жойлар сувни кўп тўплагани каби».

Устозларингизга хоксор бўлинг ва улар учун дуо қилинг.

5. Ал-Мутакаббирдан сўраш
Ҳар куни Аллоҳдан кибр ва такаббурлик ёмонлигидан сақлашини сўранг.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Мутакаббир!

Сен мутлақ буюк Зотсан. Қалбларимизни Сенга нисбатан хоксор қил, динимизга ва махлуқотингга нисбатан тўғри муомала қилишни насиб эт. Бизларни кибрдан асра, қалбимизга кирган такаббурликни даволаш йўлларини кўрсат. Бизларни Жаннатда Сенинг буюклигингни мушоҳада қилиш бахтига эришганлардан қил. Омин.