АЛЛОҲНИНГ АЛ-МУҚАДДИМ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

المُقَدِّم

Аллоҳ Ўзини Ал-Муқаддим — кимни хоҳласа олдинга чиқарувчи, яқинлаштирувчи Зот сифатида танитади. Бу исм олдинга ўтишни тасодиф ёки куч билан эмас, балки илоҳий ҳикмат ва тўғри қарор ва ҳукм бериш боғлайди. Олдинда туриш ҳар доим устунлик эмас, балки масъулият ҳам экани шу исм орқали очилади.

Ал-Муқаддим исми Ал-Муаххир билан жуфт ҳолда тушунилади. Олдинга чиқиш ва орқада қолиш бир-биридан узилган ҳолатлар эмас, балки ягона тартибнинг икки томонидир. Кимнинг олдинда бўлиши ёки кимнинг кейинроқ келиши инсон қарори билан эмас, илоҳий ўлчов билан белгиланади. Шу сабабли бу исм адолатсиз таққослашни ўртадан кўтариб, ҳар бир ҳолатнинг ўз вақти борлигини англатади.

Ал-Муқаддим сўзи ق-د-م (қоф–дол–мим) илдизидан келиб чиққан бўлиб, луғавий жиҳатдан “олдинга қўймоқ”, “яқинлаштирмоқ”, “бошлаш” маъноларини қамраб олади. Бу илдиз фақат жисмоний яқинликни эмас, балки мартаба, вақт ёки аҳамият жиҳатидан олдин қўйилишни ҳам ифода қилади. Аллоҳга нисбатан Ал-Муқаддим ҳар бир нарсани ўз вақтида ва ўз ўрнида олдинга чиқарувчи Зот эканини билдиради.

Ал-Муқаддим исмини англаш шошилишдан қайтаради. Ҳар нарсани зудлик билан олдинга суриш тўғри натижа бермаслиги ойдинлашади. Айни пайтда, керакли қадамни кечиктириш ҳам зарар экани аён бўлади. Шу тарзда бу исм инсонда вақт ҳиссини, меъёрни ва ҳадни, ўз ўрнини билишни шакллантиради.

Ал-Муқаддим билан яшаш устуворликни тўғри белгилашга ёрдам беради. Ҳамма ишни бир вақтда олдинга чиқариш мумкин эмаслиги англашилади. Нима биринчи, нима кейинроқ қилиниши кераклигини ажратиш одати пайдо бўлади. Шу орқали ҳаётда пала-партишлик камаяди, қарорлар эса аниқроқ бўлади.

Бу исм инсонни ҳасаддан ҳам асрайди. Чунки олдинга чиқиш ҳам, кутиш ҳам илоҳий тартибга боғлиқ экани равшан бўлади. Бошқалар олдинда кўринаётган пайтларда ўз ўрнини паст баҳолаш ёки ўзини ортга қолган деб ҳисоблаш эҳтиёжи йўқолади, ички хотиржамликни мустаҳкамлайди.

Ал-Муқаддим инсонга масъулият билан олдинга чиқишни ўргатади. Агар бирор имконият очилса, уни тасодиф деб эмас, синов деб қабул қилиш пайдо бўлади. Олдинга чиққан киши фақат фойда эмас, жавобгарлик олишини ҳам англайди. Шу тарзда ҳаракат шошма-шошарлик эмас, онгли қадамга айланади.

Эй Ал-Муқаддим! Олдинга чиққанимизда масъулиятни унутишимизга, кутиш лозим вазиятларда сабрсизлик қилишимга йўл қўйма. Сен кимни хоҳласанг олдинга чиқарасан ва кимни хоҳласанг ортга сурасан. Бизга қадамларимизни ўз вақтида қўйишни насиб эт, шошилишдан ҳам, ортиқча кечиктиришдан ҳам асра. Ҳаётимизни Сен белгилаган тартибга мос равишда олиб боришга қувват бер.