АЛЛОҲНИНГ АЛ-ҲАЛИМ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

АЛ-ҲАЛИМ (الحليم)

Аллоҳ Ўзини Ал-Ҳалим — Энг Ҳалим, Энг Бардошли, Ўта Меҳрибон ва Юмшоқ Зот — деб Қуръонда ўн бир марта зикр қилади.
Ал-Ҳалим — бандалари осийлик қилса ҳам, ошкора ёки яширин гуноҳлар содир этса ҳам, уларга неъмат беришни тўхтатмайдиган Зотдир. У жазолашга қодир бўла туриб, аксар ҳолларда дарҳол жазоламайди, балки бандаларига қайтиш, тавба қилиш ва тузалиш учун фурсат беради. Бу — Ал-Ҳалимнинг ҳикмат ва меҳр билан намоён бўлган ҳалимлигидир.

Ҳалим сўзи ҳа–лом–мим илдизидан келиб чиққан бўлиб, учта асосий маънони англатади:

1. ҳалим, бардошли, кечиримли ва юмшоқ бўлиш;

2. хотиржам, сокин ва вазмин бўлиш;

3. шошмасдан, ўлчов билан иш тутиш.

Луғавий жиҳатдан ҳилм — қалбдаги чуқур хотиржамлик ва юмшоқликдан келиб чиқадиган сабрни англатади. Сабр эса кўпроқ ўзини тийиш ва шикоятсиз тоқат қилиш маъносига эга.

Ал-Ҳалим — бандалари Унга осийлик қилганини кўриб туради, аммо ғазаб Унга ҳукм қилмайди; қаҳр Унга ғолиб келмайди; шошқалоқлик ёки беандишалик Унга қасос олишга шошишни буюрмайди — ҳолбуки У бунга тўлиқ қодирдир.

Ал-Ҳалим Ўзи айтади

Аллоҳ таоло айтади:

إِن تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ۚ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ
(Қуръон, 64:17)

Маъноси:
Агар Аллоҳга чиройли қарз берсангиз, У сизларга уни кўпайтириб қайтаради ва сизларни кечиради. Аллоҳ Шукрни Қадрловчи ва Ҳалим Зотдир.

Яна Аллоҳ таоло айтади:

وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ
(Қуръон, 2:225)

Маъноси:
Аллоҳ Кечирувчи ва Ҳалим Зотдир.

Нега Ал-Ҳалим жазони кечиктиради?

Аллоҳ таоло айтади:

وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَىٰ ظَهْرِهَا مِن دَابَّةٍ ۖ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى
(Қуръон, 35:45)

Маъноси:
Агар Аллоҳ одамларни қилган ишлари учун дарҳол жазолайдиган бўлса, ер устида бирор жонзотни қолдирмас эди. Лекин У уларни белгиланган муддатгача кечиктиради.

Ал-Ҳалим жазони банда қайтсин, истиғфор айтсин, ўз йўлини тузатсин деб кечиктириши мумкин. Ҳатто У жазони бутунлай бекор қилиб юбориши ҳам мумкин. Бу — Ал-Ҳалимнинг бандаларига бўлган буюк меҳридир.

Инсон ҳилми ва Аллоҳ ҳилми ўртасидаги фарқ

Тасаввур қилинг: сиз ёмон иш қилиб қўйдингиз, аммо бир инсон сизга жазо бермади, шармандаликка қўймади. Албатта, сизда уят, енгиллик ва миннатдорлик ҳисси пайдо бўлади.

Аллоҳ-чи? Биз ҳар куни хатолар қиламиз, лекин кўп ҳолларда У жазоламайди. Чунки У — Ал-Ҳалим. Унинг ҳилми инсон кўрсатиши мумкин бўлган ҳар қандай бардошдан чексиз улуғдир.

Гўзал мисол: ота-она ва бола

Ота-оналик муносабати Ал-Ҳалимни танишимизга ёрдам беради. Ота-она боласига нисбатан нафрат ёки адоват сақламайди; аксинча, унинг бахти учун ҳамма нарсани фидо қилишга тайёр бўлади.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Бошқаларга нисбатан ҳалим бўлинг

Ҳар ким ўзини ҳалимликка ўргатиши мумкин. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи Ашажж Абдулқайсга айтганлар:

«إِنَّ فِيكَ خَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا اللَّهُ: الْحِلْمُ وَالأَنَاةُ»
(Муслим)

Маъноси:
Сенда Аллоҳ яхши кўрадиган икки сифат бор: ҳалимлик ва вазминлик.

Ҳалимлик — биринчи ёки иккинчи марта сабр қилиб, кейин портлаб кетиш эмас. Ҳалимлик — ғазаб қилишга қодир бўла туриб, ўзингни тийишдир. Буни Ал-Ҳалимдан ўрганинг. Ҳатто қалбингизда ғазаб бўлса ҳам, Аллоҳ розилиги учун ўзингизни босинг.

2. Аллоҳнинг ҳилмидан суиистеъмол қилманг

Аллоҳ таоло боғ эгалари ҳақида айтади:

كَذَٰلِكَ الْعَذَابُ ۖ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ ۚ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ
(Қуръон, 68:33)

Маъноси:
Мана шундай дунё жазоси. Охират жазоси эса бундан ҳам улуғроқдир, агар билсалар эди.

Бу жазо улар учун огоҳлантириш ва раҳмат эди. Агар Аллоҳ уларни бутунлай қўйиб қўйганида, охират жазоси янада оғир бўлар эди. Шунинг учун Ал-Ҳалимнинг ҳилмидан фойдаланиб, гуноҳда давом этманг.

3. Гуноҳкорга гўзал намуна бўлинг

Гуноҳ қилаётган инсонга кибр билан қараманг. Уни юмшоқлик билан, гўзал намуна орқали насиҳат қилинг. Балки у инсон бир куни ихлос билан Ал-Ҳалимга қайтар ва Аллоҳ наздида сиздан ҳам азизроқ бўлар. Фақат Аллоҳ учун огоҳлантиринг — ҳақорат қилиш учун эмас.

4. Аллоҳнинг ҳилми учун шукр қилинг

Сиз хатоларингизни кечириб юборган одамга қандай миннатдор бўлсангиз, Аллоҳнинг сизга бўлган ҳилми учун ҳам шундай шукр қилинг. Гуноҳдан кейин Унга қайтинг. Ва Ал-Ҳалимга шукр қилишнинг бир кўриниши — ўзингизни ҳалимликка ўргатишдир.

5. Ҳалимликни сўраб дуо қилинг

Ал-Ҳалимдан ўзингиз ва яқинларингиз учун ҳалимлик сўраб дуо қилинг. Ундан сизни Унинг ҳақли ғазабидан асрашини сўранг. Фақат Угина бунга қодирдир.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Ҳалим!
Сен Энг Ҳалим Зотсан. Жазони ҳикмат билан кечиктирасан ва хоҳласанг, бутунлай бекор қиласан. Бизларни Сенинг ҳилмингдан суиистеъмол қилишдан сақла. Гуноҳ қилганимиздан кейин Сенга қайтишни насиб эт. Қалбларимизни ҳалимлик ва сабр билан зийнатла. Бизни бошқаларга нисбатан юмшоқ, меҳрибон ва ҳалим қил. Ғазаб пайтида ўзимизни тийишни ўргат ва ҳақиқий ҳалимлардан қил. Омин.