АЛЛОҲНИНГ АЛ-ЖАЛИЛ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

الجليل

Аллоҳ Ўзини Ал-Жалил — улуғлик, азамат ва ҳайбат соҳиби, зотан буюклиги барча тасаввурлардан устун бўлган Зот сифатида баён қилади. Ал-Жалил исми Аллоҳнинг буюклиги ҳажм ёки куч билан ўлчанмаслигини, балки зотий камол, мутлақ ҳукмронлик ва чексиз шараф билан намоён бўлишини англатади. Инсон улуғликни кўпинча ташқи кўриниш, ҳокимият ёки таъсир билан боғлайди, Ал-Жалил эса улуғликни моҳият ва ҳақиқат даражасига кўтаради.

Ал-Жалил исми Ал-Кабир, Ал-Азим исмлари билан маъно жиҳатдан яқин бўлса-да, улардан фарқли томони бор. Ал-Кабир кенглик ва улканликни, Ал-Азим буюклик ва оғир салмоқни ифода этса, Ал-Жалил улуғлик билан бирга ҳайбат ва эҳтиромни ҳам ўз ичига олади. Бу улуғлик қўрқитиш учун эмас, балки қалбни сукутга солиб, идрокни тўхтатиб қўювчи даражадаги камолдир.

Ал-Жалил сўзи ج ل ل (жим – лам – лам) илдизидан келиб чиққан бўлиб, у улуғ бўлиш, қоплаб олиш, барчасини ўз соясида қолдириш маъноларини қамраб олади. Луғавий жиҳатдан “жалол” — шундай буюкликки, у олдида бошқа барча нарса кичрайиб қолади. Аллоҳга нисбатан эса Ал-Жалил — шундай улуғ Зотки, Унинг олдида ақл ҳам, тасаввур ҳам ўз чегарасини тан олади.

Қуръонда Аллоҳ таоло Ўзини жалол ва икром соҳиби сифатида зикр қилади: «تَبَارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ» — «Жалол ва икром соҳиби Роббингнинг номи муборак бўлсин» (Раҳмон, 55:78). Бу оят Ал-Жалил исмининг улуғлик билан бирга ҳикмат ва карамни ҳам қамраб олишини кўрсатади.

Ал-Жалил инсон онги ва ҳаётида аввало ҳадни билиш туйғусини пайдо қилади. Инсон ўзини барча нарсанинг маркази деб билишдан тўхтайди. У англайдики, борлиқ унга қараб эмас, Аллоҳнинг улуғ ҳикматига кўра ҳаракат қилади. Бу англаш инсонни такаббурликдан, ҳамма нарсани назорат қиламан деган хаёлидан озод қилади.

Ал-Жалил зуҳур қилган онгда инсон сабрни ўрганади. Ҳар нарсага дарҳол баҳо бериш, ҳукм чиқариш, ўз фикрини мутлақ деб билиш йўқолади. Бу сукут жаҳолат эмас, балки идрокнинг теранлашувидир. Инсон англайдики, баъзи ҳақиқатлар сўз билан эмас, фақат таслим ва ҳузур орқали англанади.

Ал-Жалил инсонда ҳақиқий эҳтиром туйғусини шакллантиради. Бу эҳтиром одамларга қуллик эмас, балки Аллоҳ олдидаги ҳадни билишдан туғилади. Шу сабабли Ал-Жалилни англаган инсон бошқаларни камситмайди, чунки улуғлик фақат Аллоҳга хос эканини у билади. У ўзига ҳам, ўзгаларга ҳам ортиқча юкламайди.

Ал-Жалил инсон ҳаётига қўрқув эмас, балки хотиржамликни олиб келади. Инсон Аллоҳнинг улуғлигини ҳис қилган сари, майда қўрқувлар, одамлар фикридан хавотир, келажакдан саросима каби шайтоннинг амаллари кучини йўқотади. Чунки улуғ Зот қўлида бўлган инсон ўзини тасодифлар ичида эмас, ҳикмат ичида деб билади.

Эй Ал-Жалил, Сен улуғлик ва азамат соҳиби Зотсан. Қалбларимизни такаббурликдан тозала, ҳаддимиздан ошишга изн берма. Бизларни Сенинг улуғлигинг олдида тавозеъ билан итоатда мустаҳкам тургувчи, таслимиятдан куч олувчи бандаларингдан қил. Қалбларимизга Сенинг жалолингни ҳис қилишни насиб эт.