АЛЛОҲНИНГ АЛ-АДЛ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

العدل

Аллоҳ Ўзини Ал-Адл — мутлақ адолат соҳиби, зулмдан мутлақо пок, ҳар бир нарсани ўз жойига қўювчи Зот сифатида баён қилади. Ал-Адл исми Аллоҳнинг ҳукмларида, қонунларида ва тақдир тақсимотида ҳеч қачон ноҳақлик бўлмаслигини англатади. Инсон адолатни нисбий ва чекланган ҳолда тушунади, Ал-Адл эса мутлақ адолат бўлиб, у ҳис-туйғуларга, манфаатга ёки тарафкашликка боғлиқ эмас.

Ал-Адл исми Аллоҳнинг раҳматига зид эмас, балки уни мувозанатга келтирувчи асосдир. Раҳмат адолатсиз бўлса, у беқарорликка олиб келади, адолат раҳматсиз бўлса, у қаттиқликка айланади. Ал-Адл эса ҳар иккисини ўз ўрнида жамлайди. Шунинг учун Аллоҳнинг адолати жазо беришга шошилиш эмас, балки ҳар бир ишнинг оқибатини ўз ҳақиқий ўлчовида очиб беришдир.

Ал-Адл сўзи ع د ل (айн – дал – лам) илдизидан келиб чиққан бўлиб, у тўғрилаш, мувозанатга келтириш, оғишдан қайтариш маъноларини қамраб олади. Луғавий жиҳатдан адолат — бир томонга оғмаслик, ҳақиқатдан четламаслик демакдир. Аллоҳга нисбатан эса Ал-Адл — борлиқдаги ҳар бир нарсани ўз мақомига қўювчи, ҳеч кимга зулм қилмайдиган Зот эканини билдиради.

Қуръонда Аллоҳ таоло Ўз адолатини очиқ баён қилади: «إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ» — «Албатта, Аллоҳ заррача ҳам зулм қилмайди» (Нисо, 4:40). Бу оят Ал-Адл исмининг энг аниқ баёни бўлиб, инсон ҳаётида содир бўлаётган ҳеч бир воқеа ноҳақ тасодиф эмаслигини кўрсатади.

Ал-Адл инсон онги ва ҳаётида аввало қабул қилиш маданиятини шакллантиради. Инсон ўз бошига тушган ҳолатларни фақат бошқалар айби ёки омадсизлик деб эмас, балки адолатли қонуниятнинг бир қисми сифатида кўра бошлайди. Бу тушуниш инсонни шикоятдан, доимий норозиликдан ва ички исёндан халос қилади.

Ал-Адл зуҳур қилган онгда инсон ўзини қурбон сифатида эмас, масъул мавжудот сифатида кўради. У ўз амаллари, ниятлари ва қарорларининг оқибатлари борлигини англайди. Бу идрок инсонни ўзини оқлашдан тўхтатиб, ўзини тузатишга етаклайди. Ал-Адл инсонга ҳаёт ноҳақ эмас, балки тартибли эканини ўргатади.

Ал-Адл инсонни бошқаларга нисбатан ҳам адолатли бўлишга мажбур қилади. Чунки у биладики, ўзи ноҳақликни ёқтирмаган Зотга ишонади. Шу сабабли Ал-Адл исмини англаган инсон зулм қилишдан қўрқади, ҳатто у зулм унга фойда келтираётгандек туюлса ҳам. Адолат унинг учун ташқи қоида эмас, ички бурчга айланади.

Ал-Адл инсон ҳаётида энг оғир пайтларда ҳам тасалли манбаи бўлади. Чунки инсон билб туради: агар ҳозир адолат зоҳир бўлмаётгандек туюлса ҳам, у йўқолмаган. Ал-Адл кечикмайди, у фақат вақт ва шакл жиҳатдан инсон интизорига мос келмаслиги мумкин.

Эй Ал-Адл, Сен мутлақ адолат соҳибисан. Қалбларимизни ноҳақлик ҳиссидан, шикоят ва исёндан тозала. Бизларга ҳодисаларга Сенинг адолатинг билан қарашни насиб эт. Бизларни ўз ҳаққини талаб қилиб, ўзгаларга зулм қиладиганлардан қилма. Қадамларимизни тўғри йўлда мувозанатли қил, қалбларимизни адолат билан мустаҳкамла ва бизларни Сенинг адолатингга ишониб яшайдиган бандаларингдан қил.