Imom Mahdiy Ta'limotlari

Ҳақиқатнинг энг чуқур пойдеворига назар ташласак, материядан ва ҳатто квант майдонларидан ҳам олдинроқ мавжуд бўлган бир асосий қатлам ҳақида ўйлашга мажбур бўламиз. Буни биз Нол Қатлам деб атаймиз. Нол Қатлам —  субквант ахборот майдонидир, яъни квант даражасидан ҳам чуқурроқ бўлган, барча тузилиш имкониятларини, қонунларни ва фундаментал константаларни ўз ичида сақловчи ибтидоий ахборот-субстрат. Бу тушунча онтологик позициядир: материя шакл олишидан олдин унинг қандай шаклланиши мумкинлиги ҳақидаги потенциал мавжуд бўлиши шарт. Бу ерда антропоморфик идрок эмас, балки ахборотнинг ўзини-ўзи ташкил қилишга мойил қонунли динамикаси назарда тутилади. Замонавий физика квант майдонларини реалликнинг асосий сатҳи сифатида тасвирлайди. Заррачалар эса ушбу майдонлардаги локал қўзғалишлар — энергетик тебранишлардир. Бироқ майдонлар нега айнан шундай хусусиятларга эга эканини, заряд нега муайян қийматда эканини ёки константалар нега ўзгармаслигини физика онтологик жиҳатдан асослаб берм...

Воқеликнинг намоён бўлиши Воқеликка синчиклаб назар ташласак, кўринаётган ҳар бир шакл аслий тартибнинг намоён бўлишидир. Ахборот оддий маълумот эмас; у шаклни белгилайдиган ва қонуниятни барпо этадиган тартибдир. Моддий шакл — асл манбанинг физик майдонлар орқали кўринишга чиқиши, яъни физик интерфейсдаги ифодасидир. “Модда” деб атаётган нарса — тартибнинг муайян ҳолатидир. Замонавий физика реалликни мустақил “қаттиқ зарралар” эмас, балки ҳолатлар ва улар ўртасидаги боғлиқликлар тизими сифатида тасвирлайди. Квант даражасида тизим унитар равишда эволюция қилади ва ахборот формал тарзда сақланади; у ҳолатлар ўртасида қайта тақсимланади. Классик дунё эса декогеренция орқали барқарор кўринишга келади. Шу маънода, модда илк субстанция эмас, балки чуқурроқ тартибнинг самарали намоён бўлиш шаклидир. Ибтидоий потенциал ахборот майдони Модда ва энергия барқарор ахборот муносабатлари сифатида қаралса, улардан олдин турган онтологик заминни тасаввур қилиш мумкин. Буни Ибтидоий потенциал ахборот ...

Инсонлар ўзларини мантиқий мавжудот деб ўйлашни яхши кўрадилар, лекин амалда уларни ҳаракатга келтирадиган нарса — ҳис-туйғу. Қорин очса, ҳаракат қилади. Шаҳват қўзғалса, ҳаракат қилади. Қўрқув туғилса, қочади ёки ҳужум қилади. Эмоция — ҳаракатнинг муҳаррики. Фикр эса кўпинча аллақачон қабул қилинган ички қарорга изоҳ беради. Одам аввало ҳис қилади, кейин ўша ҳисни оқлаш учун фикр тузади. Кўпчилик инсонлар ҳаёти нафснинг асосий истаклари атрофида айланади: жинсий қониқиш, роҳат, мақом, эътибор, эго. Уларнинг бутун реаллиги шу импулсларни қондириш орқали шаклланади. Улар эркин деб ўйлайди, лекин аслида ички ҳайвоний дастурлар бошқарувида яшайдилар. Шунинг учун уларнинг қарорлари онгли эмас, реактивдир. Лекин инсон фақат ҳайвон эмас. Унда юқори қават — акл ва руҳга яқин идрок мавжуд. Масала нафсни йўқ қилишда эмас, балки уни эгаллашда. Ҳайвонни инкор қилиш эмас, уни жиловлаш керак. Агар инсон ўз импулсларини кузата олса, уларга дарҳол бўйсунмаса, у оралиқ яратади — ҳис билан амал ўртасид...

For much of modern science, the philosophy of mind has been trapped between two unsatisfying extremes. On one side stands reductive materialism, which treats cognition as an accidental byproduct of chemistry. On the other stands dualism, which posits a mysterious insertion of mind into otherwise inert matter. Michael Levin’s work disrupts both positions by refusing the binary altogether. Instead of asking when dead matter “becomes” conscious, he asks how intelligence scales across biological systems, and whether the apparent jump from chemistry to mind is in fact an illusion produced by our conceptual blindness. Levin’s central move is deceptively simple: there is no sharp boundary where cognition suddenly appears. Every human begins as a single cell, fully describable in the language of physics and chemistry, and gradually becomes an organism capable of reflection, intention, and abstract thought. There is no lightning strike during embryogenesis when “mind” switches on. If one takes ...

Қадимги мисрликлар ўлимни ниҳоя, якун деб эмас, бир ҳолатдан бошқа ҳолатга айланиш, ўтиш деб тушунган. Улар инсонга фақат қандай яшашни эмас, қандай ўлишни ҳам ўргатишга ҳаракат қилган. Яъни қандай қилиб онгни моддий дунёга қайта боғлаб қўймасдан, юқорироқ поғоналарига кўтариш мумкинлигини тушунтирган. Бу қарашларга кўра, ўлимдан кейин реинкарнация - яна шу дунёга қайтиб келиш тасодиф эмас, балки инсоннинг онг ҳолатига боғлиқ жараёндир. Мана шу ғоялар рамзий тарзда Анубис образида ифода этилган. Унинг қўлидаги тарози машҳур “Ўликлар китоби”да тасвирланган. Бу китоб — Миср цивилизациясининг ўлим, қайта туғилиш ва ўлимдан кейин онгни қандай тайёрлаш ҳақидаги энг муҳим матнларидан биридир. Қадимги мисрликлар учун бу масала ҳаётнинг марказида турган. Улар инсон ўз онгини жисмоний реалликдан ножисмоний, лекин ҳис этиладиган бошқа бир ҳолатга ўтишга тайёрлаб бориши шарт, деб ишонган. Ўлимни тушуниш учун биринчи навбатда “юқорида қандай бўлса, қуйида ҳам шундай” деган қоидани англаш...

Инсон айтган ҳар бир сўз онг остига берилган аниқ буйруқдир. Сўзлар онг остига нимага ишонишни, нимани ҳақиқат сифатида қабул қилишни тавсия қилади. Гап шундаки, сўзнинг кучи унинг қандай эшитилишида ёки “сеҳрли” товушида эмас. Ҳар бир сўз муайян тебранишдир. Бу тебраниш тананинг ҳар бир ҳужайрасига таъсир қилади. Лекин сўзнинг асосий таъсири онгни қайта шакллантиришдир Сўзлар инсон онгининг ички тартибини ўзгартиради ва онг ичидаги энергияни ҳаракатга келтиради. Инсон ҳаёти — унинг онгининг ташқи аксидир. Ички дунё - эътиқодлар ва қарашлар ташқи дунёни шакллантиради. Инсон реалликни қандай кўрса, ҳаётни ҳам шу кўриш орқали яшайди. Агар реалликни ўзгартирмоқчи бўлсанг, аввало онгни қайта шакллантиришинг керак, чунки ташқи дунёда мажбурлаб қилинган ўзгариш барқарор бўлмайди. Ҳозир сенинг ҳаётингдаги ҳолат — ўтмишда ўйланган фикрларнинг йиғиндисидир. Бу ерда тасодиф йўқ. Инсон нимани кўп ўйласа, ўша томонга ҳаракат қилади ва охир-оқибат шу ҳолатга келиб қолади. Шунинг учун фикрни бошқара...

Қуръон илоҳий ҳукмни фақат осмонда қолиб кетган, инсон ҳаётидан узилган ёки фақат қиёматга тегишли воқелик сифатида эмас, балки ер юзида амал қилувчи, инсонлар ўртасида жорий бўладиган тирик ва узлуксиз тизим сифатида тақдим этади. Бу тизимнинг манбаи мутлақо Аллоҳга тегишли бўлса-да, унинг ердаги амалий кўриниши доим инсон орқали намоён бўлади. Қуръон мантиғига кўра, Аллоҳ Ўз ҳукмини ҳеч қачон инсон жамиятидан узиб қўймайди, балки ҳар бир даврда Ўз иродасини кўтариб турадиган, ҳукм ва бошқарув ваколати берилган шахс орқали адолатни қарор топтиради. Бу ваколат тасодифий равишда пайдо бўлмайди; у ё олдиндан илоҳий эълон билан, ё аввалги илоҳий вакил орқали тайинлаш ёки башорат қилиш йўли билан белгиланади. Бу илоҳий қоиданинг биринчи ва энг тўлиқ намунаси Одам алайҳиссалом қиссасида берилган. Қуръон Одам алайҳиссаломни фақат илк инсон сифатида эмас, балки ердаги илоҳий ҳукм ва ваколатнинг асосий қолипи сифатида тақдим қилади. У орқали Қуръон барча кейинги халифалар, расуллар ва Аллоҳ то...

Инсон азалдан ҳақиқатни қидиради. У савол беради, излайди, ўқийди, таққослайди ва ниҳоят ўзича хулоса чиқаради. Аммо ҳақиқатни излаш билан уни ҳақиқий маънода идрок этиш ўртасида фарқ бор. Кўпчилик эшитади, камчилик англайди; кўпчилик эргашади, озчилик эса ҳақиқатнинг оғир юкини кўтара олади. Шу боис илоҳий таълимотлар ҳеч қачон оммавий идрок даражасида қабул қилинмаган, улар доимо синов, инкор ва ёлғизлик билан юзма-юз келган. Мисол учун Исо алайҳиссалом каби пайғамбарларнинг таълимотларини ҳақиқий маънода идрок этганлар деярли бўлмаган, ҳатто унинг ўн икки ҳаворийси ҳам уларга берилган илоҳий илмларни тўлиқ англай олмаганалар. У зотга энг яқин бўлган талабаларидан бири, авлиё Шимъон Петр эса Исо алайҳиссаломни чормиҳга тортилишидан олдин уч марта инкор этади. Нуҳ алайҳиссаломга  бармоқ билан санарли инсонларгина эргашган. Бу қонуният бугун ҳам ўзгармаган. Бугун ер юзида миллиардлаб инсонлар турли динларга мансуб бўлиб, ўзларини иймон аҳли деб биладилар. Аммо уларнинг аксарияти ...

« Унга етти осмону ер ва улардаги кимсалар тасбиҳ айтур. Унинг ҳамди ила тасбиҳ айтмаган ҳеч бир нарса йўқ. Лекин уларнинг тасбиҳини англамайсизлар. Албатта, у ҳалийм ва сермағфират Зотдир ». Мазкур Исро сураси 44 оятининг маъноси борлиқда икки шаклда намоён бўлади: мавжудотнинг тасбиҳи ва инсоннинг бардавом зикри (тасбиҳ) Мавжудотнинг тасбиҳи — борлиқнинг Аллоҳни поклаб ёд этиши, яъни Унинг амри доирасида белгилаб қўйилган йўналишда, орбитада ҳаракат этишини билдиради. Зарралар орасидаги тортишиш, атомларнинг айланиши, коинотнинг мезон билан ӯлчовли ҳаракат қилиши — буларнинг барчаси тасбиҳдир, чунки борлиқ ўз тартибини ўзгартирмайди. Осмон жисмларининг ҳам айланиши, орбиталарнинг барқарорлиги, галактикалардаги ҳаракат шакллари шундай тасбиҳдир.  Зикр — иродали амал. Инсон Аллоҳни тилида ёки ҳаёлида ёд этади, унинг исмини, каломини айтади, кўнгил ва тил бир ҳолатга келади. Бу — ихтиёр билан амалга ошади. Зикр давомийлик касб этса, яъни юришда, туришда, ўтиришда, ётишда, ...

  1. Аллоҳ — Барча мавжудотнинг ягона Илоҳи, зотида ҳам, сифатларида ҳам мутлақ ягона бўлган, ибодат фақат Унгагина муносиб Зот. 2. Ар-Раҳмон — Раҳмати барча махлуқотни қамраб олган, бу раҳмат мўмин-кофирга қарамасдан дунёда зоҳир бўладиган Зот. 3. Ар-Раҳим — Охиратда мўминларга махсус ва доимий раҳмат қилувчи, марҳаматини узлуксиз намоён этувчи Зот. 4. Ар-Рабб — Яратган, парвариш қилган, тарбиялаган, барча нарсани тадриж билан камолга етказувчи Ҳақиқий Эга. 5. Ал-Малик — Ҳақиқий подшоҳлик фақат Унга тегишли бўлиб, мулкда ҳеч ким У билан шерик эмас. 6. Ал-Муҳит — Илми, қудрати ва ҳукми билан ҳар бир нарсани тўлиқ қамраб олган Зот. 7. Ал-Қодир — Ҳеч қандай тўсиқсиз ҳар бир нарсага қодир бўлган, қудрати мутлақ Зот. 8. Ал-Алим — Ўтмиш, ҳозир ва келажакдаги барча нарсани, очиқ ва махфийни билувчи Зот. 9. Ал-Ҳаким — Ҳар бир ишни ҳикмат билан, жойи ва вақтига мос равишда қилувчи Зот. 10. Ат-Таввоб — Қулларининг тавбасини қайта-қайта қабул қилувчи, қайтиш эшигини ёпмайдиган Зот. 11. Ал-Бо...

 

  1. Аллоҳ — Барча мавжудотнинг ягона Илоҳи, зотида ҳам, сифатларида ҳам мутлақ ягона бўлган, ибодат фақат Унгагина муносиб Зот. 2. Ар-Раҳмон — Раҳмати барча махлуқотни қамраб олган, бу раҳмат мўмин-кофирга қарамасдан дунёда зоҳир бўладиган Зот. 3. Ар-Раҳим — Охиратда мўминларга махсус ва доимий раҳмат қилувчи, марҳаматини узлуксиз намоён этувчи Зот. 4. Ар-Рабб — Яратган, парвариш қилган, тарбиялаган, барча нарсани тадриж билан камолга етказувчи Ҳақиқий Эга. 5. Ал-Малик — Ҳақиқий подшоҳлик фақат Унга тегишли бўлиб, мулкда ҳеч ким У билан шерик эмас. 6. Ал-Муҳит — Илми, қудрати ва ҳукми билан ҳар бир нарсани тўлиқ қамраб олган Зот. 7. Ал-Қодир — Ҳеч қандай тўсиқсиз ҳар бир нарсага қодир бўлган, қудрати мутлақ Зот. 8. Ал-Алим — Ўтмиш, ҳозир ва келажакдаги барча нарсани, очиқ ва махфийни билувчи Зот. 9. Ал-Ҳаким — Ҳар бир ишни ҳикмат билан, жойи ва вақтига мос равишда қилувчи Зот. 10. Ат-Таввоб — Қулларининг тавбасини қайта-қайта қабул қилувчи, қайтиш эшигини ёпмайдиган Зот. 11. Ал-Бо...

  Тавҳид — Аллоҳни ягона Зот сифатида тан олиш, Унинг ҳукмини ягона ҳукм деб қабул қилиш ва У белгилаган йўлга тўлиқ таслим бўлишдир. Кимки Аллоҳни ягона деб атаб, аммо Унинг амрига бўйсунмаса, у тавҳид аҳлидан эмас. Чунки Аллоҳ зотда ҳам, ҳукмда ҳам, ҳидоятда ҳам ягонадир. Аллоҳ таоло Ал-Воҳид дир. Ал-Воҳид — зотда, илоҳликда, ҳукмда ва ҳидоятда мутлақ ягона бўлган Аллоҳдир; Унга шерик, тенг ёки муқобил йўқ. Аллоҳ Ўзини Ал-Валий деб танитди. У мўминларнинг валийсидир. У қулларини ташлаб қўймайди, ҳидоятсиз қолдирмайди, золимларга топширмайди. Аллоҳ валийликни Ўзи белгилаган йўл орқали намоён қилади. Кимки Аллоҳ белгилаган валийлик тизимини рад этса, у Аллоҳнинг яқинлигини рад этган бўлади. Шунингдек, Аллоҳ Ал-Волий дир — ҳукм юритувчи, бошқарувчи, амр қилувчи Зотдир. Унинг ҳукмига шерик йўқ. Унинг амрига мухолифлик қилиш — Аллоҳга мухолифлик қилишдир. Кимки Аллоҳга имон келтирдим деса, аммо Унинг ҳукмини қабул қилмаса, у имонида ростгўй эмас. Чунки имоннинг мавжудлиги итоат б...

الْقَاهِر Аллоҳ Ўзини Ал-Қоҳир — мутлақ устун, ҳар бир мавжудот устидан қаҳр ва ҳукм билан ғолиб бўлган Зот сифатида зикр қилади. Ал-Қоҳир исми борлиқда ҳеч бир қувват, ирода ёки куч Аллоҳдан мустақил эмаслигини, барча мавжудот Унинг ҳукмронлиги остида эканини англатади. Бу устунлик зулм ёки бесабаб зўравонлик эмас, балки илоҳий адолат ва ҳикмат билан амалга ошадиган мутлақ ҳукмронликдир. Ал-Қоҳир исми инсон тасаввуридаги “қаҳр” тушунчасига аниқлик киритади. Инсонлар қаҳр-ғазабни жисмоний зўрлик, босим ёки устунлик орқали намоён қилади. Аллоҳнинг қаҳри эса зотий ва мутлақ бўлиб, ҳеч қандай куч унга тўсиқ бўла олмайди.  Ал-Қоҳир исми Ал-Қаҳҳор исми билан яқин бўлса-да, улар маъно жиҳатдан бир хил эмас. Ал-Қаҳҳор қаҳрнинг такрорий, шиддатли ва доимий намоён бўлишини англатса, Ал-Қоҳир мутлақ устун қудрат соҳибининг қаҳру-ғазабини ифодалайди. Яъни Аллоҳ ҳар қандай ҳолатда, ҳар қандай мавжудот устидан мутлақ ғолибдир; Ал-Қаҳҳор бу ғолибликнинг қаҳр жиҳатидан зоҳир бўлишидир. Ал-Қ...

  الْوَالِي Аллоҳ Ўзини Ал-Волий — мутлақ бошқарувчи, ҳукм юритувчи, ҳодисаларнинг йўналишини ва ишларни ҳикмат билан идора қилувчи Зот сифатида зикр қилади. Ал-Волий исми борлиқдаги тартиб ва воқеалар занжири тасодиф эмаслигини, балки Аллоҳнинг иродаси ва ҳикмати билан бошқарилаётганини англатади. Ҳеч бир иш Унинг изнисиз рўй бермайди ва ҳеч бир ҳолат Унинг назоратидан ташқари чиқмайди. Ал-Волий исми инсон тасаввуридаги ҳокимият тушинчасига аниқлик киритади. Инсонларнинг ҳокимият чекланган, вақтинчалик ва нуқсонга мойил. Аллоҳнинг ҳукмронлиги эса мутлақ, барқарор ва адолатлидир. Шу сабабли Ал-Волий исми инсонга, унинг қудратига ҳаддан ташқари боғланиб қолишдан сақлайди ва ҳақиқий бошқарув фақат Аллоҳга хос эканини қалбга жойлайди. Ал-Волий исми Ал-Малик,   Ал-Ҳакам  ва  Ал-Валий  исмлари билан маъно жиҳатдан боғлиқ. Ал-Малик мулк ва подшоҳликни ифода қилади, Ал-Ҳакам адолат билан ҳукм чиқаришни билдиради.  Ал-Валий  Аллоҳнинг ҳокимияти ва ҳук...

الْمَاجِد Аллоҳ Ўзини Ал-Можид — зотида улуғлик ва каромат мужассам бўлган, шараф ва қадр-қийматда чексиз Зот сифатида зикр қилади. Ал-Можид исми Аллоҳнинг улуғлиги ташқи тасдиққа, эътирофга ёки бошқа омилларга боғлиқ эмаслигини англатади. Улуғлик Аллоҳнинг зотий сифати бўлиб, Унинг шарафи ҳеч қачон ортмайди ҳам, камаймайди ҳам. Ал-Можид исми инсон тасаввуридаги шараф тушунчасига аниқлик киритади. Чунки инсонларда шараф кўпинча насаб, мавқе, бойлик ёки ғалаба билан ўлчанади. Аллоҳда эса шараф зотдан келиб чиқади ва ҳеч қандай ташқи сабабга муҳтож эмас. Шу сабабли Ал-Можид исми инсонни сохта шараф ўлчовларидан озод қилади ва ҳақиқий улуғлик фақат Аллоҳга хос эканини англатади. Ал-Можид исми Ал-Карим ва Ал-Вадуд исмлари билан маъновий жиҳатдан боғлиқ. Ал-Карим саховат ва олийжанобликни ифода қилса, Ал-Вадуд муҳаббат ва яқинликни билдиради. Ал-Можид эса буларнинг асосида ётган зотий улуғлик ва кароматни ифодалайди. Яъни Аллоҳнинг каримлиги ҳам, муҳаббати ҳам Унинг улуғ зоти ва шараф...

الْبَاعِث Аллоҳ Ўзини Ал-Боъис — қайта тирилтирувчи, қўзғатувчи ва ҳаракатга келтирувчи Зот сифатида зикр қилади. Ал-Боъис исми борлиқдаги ҳаракат, уйғониш ва қайта тикланишнинг манбаи инсон ёки табиат қонунлари эмас, балки Аллоҳнинг иродаси эканини англатади. Ҳар қандай ҳаёт, ҳаракат ва қўзғалиш Аллоҳнинг қудрати билан бошланади ва Унинг амри билан амалга ошади. Ал-Боъис исми айниқса ўликларни қайта тирилтириш маъноси билан боғлиқ бўлиб, охират ҳақиқатига ишора қилади. Инсон учун ўлим якуний тугаш эмас, балки вақтинчалик ҳолатдир. Қиёмат кунида эса Ал-Боъис исми зоҳир бўлиб, барча махлуқот қабрларидан қўзғатилиб, ҳисоб-китоб учун тирилтирилади. Шу жиҳатдан Ал-Боъис исми инсонга дунё ҳаётининг чекланган эканини, ҳақиқий давом этувчи ҳаёт эса Аллоҳнинг қўлида эканини эслатади. Ал-Боъис исми фақат жисмоний тирилтириш билан чекланиб қолмайди. У маънавий уйғонишни ҳам қамраб олади. Аллоҳ инсон қалбини ғафлатдан қўзғатади, ҳақиқатга нисбатан ўлик бўлган қалбни ҳидоят билан тирилтиради. ...

المُعِزّ Аллоҳ Ўзини Ал-Муъизз — иззат берувчи, улуғловчи, шараф ва қадр-қиймат бахш этувчи Зот сифатида зикр қилади. Ал-Муъизз исми ҳақиқий иззат манбаи инсонлар, мол-мулк, лавозим ёки куч-қудрат эмас, балки фақат Аллоҳнинг иродаси эканини англатади. Инсоннинг қадри, улуғлиги ва шарафи ташқи омиллар билан эмас, Аллоҳ томонидан берилган иззат билан белгиланади. Ал-Муъизз исми иззатни ижтимоий мақом ёки инсонлар эътирофи билан адаштирмасликни ўргатади. Чунки инсон одамлар наздида улуғ бўлиб, Аллоҳ наздида хор бўлиши мумкин, ёки одамлар кўзида қадрсиз кўринган ҳолда Аллоҳ наздида олий мақомга эга бўлиши мумкин. Шу сабабли Ал-Муъизз исми инсонни зоҳирий улуғликка эмас, ҳақиқий иззатга чорлайди. Ал-Муъизз исми Ал-Музилл исми билан чамбарчас боғлиқ. Ал-Муъизз иззат берса, Ал-Музилл хор қилади. Бу жуфтлик Аллоҳнинг қудратида иззат ҳам, хорлик ҳам мутлақ адолат ва ҳикмат билан амалга ошишини кўрсатади. Ҳеч ким Аллоҳ берган иззатни мустақил равишда сақлаб қололмайди ва ҳеч ким Аллоҳ хоҳла...