АЛЛОҲНИНГ АЛ-БОЪИС ИСМИ ВА МАЪНОСИ

الْبَاعِث

Аллоҳ Ўзини Ал-Боъис — қайта тирилтирувчи, қўзғатувчи ва ҳаракатга келтирувчи Зот сифатида зикр қилади. Ал-Боъис исми борлиқдаги ҳаракат, уйғониш ва қайта тикланишнинг манбаи инсон ёки табиат қонунлари эмас, балки Аллоҳнинг иродаси эканини англатади. Ҳар қандай ҳаёт, ҳаракат ва қўзғалиш Аллоҳнинг қудрати билан бошланади ва Унинг амри билан амалга ошади.

Ал-Боъис исми айниқса ўликларни қайта тирилтириш маъноси билан боғлиқ бўлиб, охират ҳақиқатига ишора қилади. Инсон учун ўлим якуний тугаш эмас, балки вақтинчалик ҳолатдир. Қиёмат кунида эса Ал-Боъис исми зоҳир бўлиб, барча махлуқот қабрларидан қўзғатилиб, ҳисоб-китоб учун тирилтирилади. Шу жиҳатдан Ал-Боъис исми инсонга дунё ҳаётининг чекланган эканини, ҳақиқий давом этувчи ҳаёт эса Аллоҳнинг қўлида эканини эслатади.

Ал-Боъис исми фақат жисмоний тирилтириш билан чекланиб қолмайди. У маънавий уйғонишни ҳам қамраб олади. Аллоҳ инсон қалбини ғафлатдан қўзғатади, ҳақиқатга нисбатан ўлик бўлган қалбни ҳидоят билан тирилтиради. Шу сабабли Ал-Боъис исми инсонда умид уйғотади, чунки қанчалик қалб ўлик бўлиб кўринмасин, Аллоҳ уни қайта тирилтиришга қодирдир.

Ал-Боъис исми инсон ҳаракатларининг асл манбаини ҳам очиб беради. Инсон баъзан ўзи ҳаракат қиляпман, қарор чиқаряпман, деб ўйлайди. Аслида эса ҳаракатга туртки берувчи қувват, фикрни қўзғатувчи илҳом ва ниятни уйғотувчи омил Аллоҳдан келади. Ал-Боъис исмини англаш инсонни ўз-ўзига мағрур бўлишдан сақлайди ва ҳар бир ҳаракатда Аллоҳга таянишни ўргатади.

Ал-Боъис исми Ал-Муҳйи ва Ал-Муъид исмлари билан боғлиқ бўлса-да, улардан фарқли маънони ифода қилади. Ал-Муҳйи ҳаёт бахш этишни англатса, Ал-Муъид қайта қайтариш маъносига эга, Ал-Боъис эса қўзғатиш, ҳаракатга келтириш ва оммавий тарзда тирилтириш маъносини ўз ичига олади.

Қуръонда Ал-Боъис маъноси қиёмат манзараси билан боғлиқ ҳолда зикр қилинади:
«ثُمَّ إِنَّكُم بَعْدَ ذَٰلِكَ لَمَيِّتُونَ ۝ ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ» —
«Сўнгра, албатта, бундан кейин ўласизлар. Сўнгра, албатта, қиёмат куни қайта тирилтириласизлар» (Муъминун, 23:15–16).

Бу оят Ал-Боъис исмининг амалий маъносини очиб беради: қайта тирилиш инсон истаги ёки табиий жараён эмас, балки Аллоҳнинг амри билан содир бўладиган мутлақ ҳақиқатдир.

Ал-Боъис исмини англаш инсонни масъулиятга чорлайди. Чунки инсон биладики, у ўлим билан йўқолиб кетмайди, балки қайта қўзғатилиб, қилган ишлари учун жавоб беради. Шу сабабли бу исм инсонни ғафлатдан чиқаради, амалга жиддий қарашга ва ҳаётни маъносиз ўтказмасликка ундайди.

Эй Ал-Боъис, Сен ўликларни қабрларидан қўзғатувчисан ва қалбларни ғафлатдан уйғотувчисан. Бизларни ғафлат уйқусидан уйғот, қалбларимизни ҳақиқатга нисбатан тирик қил ва қайта тирилиш кунида Сенинг раҳматинг билан қўзғатилган бандаларингдан қил. Бизларни ҳаракатсизлик ва маънавий ўлик ҳолатдан асраб, Сенга қайтишга тайёр ҳолда яшайдиганлардан қил.