АЛЛОҲНИНГ АЛ-ВАҲҲОБ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

الوَهَّاب

Аллоҳ Ўзини Ал-Ваҳҳоб — ҳеч қандай муқобил талаб қилмасдан, ҳисоб-китобсиз ато этувчи Зот сифатида зикр қилади. Ал-Ваҳҳоб исми Аллоҳнинг ҳадя этиши шартга боғлиқ эмаслигини, унинг сабаб-оқибат занжирига маҳдуд эмаслигини англатади, чунки Аллоҳ бериши учун банданинг хизматини, қийматини ёки муносиблигини кутмайди, балки Ўз фазли билан беради. Шу жиҳатдан Ал-Ваҳҳоб исми инсондаги ҳисоб-китобли берилиш билан илоҳий ато ўртасидаги туб фарқни очиб беради.

Ал-Ваҳҳоб исми Ал-Раззоқ ва Ал-Карим исмлари билан боғлиқ бўлса-да, улардан фарқли маънони ифода қилади. Ал-Раззоқ ризқни давомий равишда етказиб беришни англатса, Ал-Карим саховат ва улуғлик билан ато этишни билдиради, Ал-Ваҳҳоб эса ҳеч қандай сабабсиз, илтимос қилинмасдан ҳам неъмат бериш маъносини ўз ичига олади. Бу исм Аллоҳнинг бериши шартли эмас, балки раҳмат ва фазл эканини кўрсатади.

Ал-Ваҳҳоб сўзи ва-ҳа-ба илдизидан келиб чиққан бўлиб, у ҳадя қилиш, мутлақ бериш ва қайтариб олмасдан ато этиш маъноларини қамраб олади. Луғавий жиҳатдан бу илдизда берувчи томон ҳеч нарса талаб қилмайди ва берилиш ҳеч қандай мажбурият юкламайди. Аллоҳга нисбатан эса Ал-Ваҳҳоб — берган неъмати учун ҳисоб талаб қилмайдиган, бериши банданинг амалига тенглаштириб қўйилмайдиган Зот эканини англатади.

Қуръонда Аллоҳ азза ва жалл Ал-Ваҳҳоб сифатида дуоларда зикр қилинади: «رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً ۚ إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ» — «Эй Роббимиз, бизларни ҳидоят қилганингдан кейин қалбларимизни оғдириб қўйма ва Ўз ҳузурингдан бизга раҳмат ато эт. Албатта, Сен — Ал-Ваҳҳобсан» (Оли Имрон, 3:8). Бу оят илоҳий атонинг инсонга ҳидоятдан кейин ҳам зарур эканини кўрсатади.

Ал-Ваҳҳоб исмини англаш инсонни таъмагарликдан озод қилади, чунки у биладики, ҳақиқий неъмат меҳнатнинг тўлови эмас, балки илоҳий фазлдир. Бу исм инсонни шукрга етаклайди, чунки шукр — ҳақ талаб қилиш эмас, берилган неъматни тан олишдир. Шу билан бирга, Ал-Ваҳҳоб исми инсонни саховатга ҳам ўргатади, зеро банда Аллоҳнинг беҳисоб беришига гувоҳ бўлган сари, ўзи ҳам берганда ҳисоб-китоб қилмасликка интилaди.

Ал-Ваҳҳоб исми билан яшаш инсоннинг муносабатларини юмшатади, чунки у берганда қайтаришни кутмайди, яхшилик қилганда миннат талаб қилмайди ва эҳсонни манфаатга алмаштирмайди. Бу исм қалбда қаноатни, амалларда ихлосни ва муносабатларда саховатни қарор топтиради, чунки инсон биладики, ҳақиқий берувчи Аллоҳдир, инсон эса фақат воситадир.

Эй Ал-Ваҳҳоб, Сен ҳеч қандай ҳисоб-китобсиз ато этувчисан ва берганингни миннат қилмайсан. Бизларни Сенинг неъматларингни фазл деб билишга ўргат, қалбларимизни шукр билан тўлдир ва бизларни бошқаларга берганда ҳисоб қилмайдиган бандаларингдан қил. «وَمَا بِكُم مِّن نِّعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ» — «Сизларда бўлган ҳар қандай неъмат Аллоҳдандир» (Наҳл, 16:53).