АЛЛОҲНИНГ АЛ-ЛАТИФ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

Аллоҳ Ўзини Ал-Латиф — Энг Нозик, Энг Меҳрибон, Энг Латофатли Зот — деб Қуръонда етти марта зикр қилади.

Ал-Латиф — бандаларининг ишларини улар сезмаган ҳолда, энг фойдали ва энг гўзал тарзда бошқарувчи Зотдир. У бандасига нисбатан ўта меҳрибон, юмшоқ, раҳмлидир; айни пайтда У банданинг ҳолатини, амалларини, қалбида нима борлигини, фикрлари ва истакларини тўлиқ билувчидир.

Энг Меҳрибон, Энг Нозик, Лутф Соҳиби Зот

Латиф сўзи лом–то–фа илдизидан келиб чиққан бўлиб, тўртта асосий маънони англатади:

1. меҳрибон, юмшоқ, мулойим, раҳмли бўлиш ва яхшилик ато этиш;

2. нозик, латофатли ва нафис бўлиш;

3. жуда нозик тарзда таъсир қилиш ва барча майда тафсилотларни билиш;

4. ҳолат ва шароитларни инобатга олган ҳолда муомала қилиш.

Бу илдиз Қуръонда саккиз марта, икки хил шаклда келган. Масалан:
وَلْيَتَلَطَّفْ (эҳтиёткор бўлсин),
لَطِيفٌ (Ўта Нозик).

Луғавий жиҳатдан лутф тушунчаси шунчалик мулойим яхшиликни англатадики, инсон уни ҳатто сезмай ҳам қолади; шунингдек, жуда нозик, кўзга кўринмайдиган ёки ҳис этилмайдиган нарсаларни ҳам англатади. Бу сўз сирларни, энг майда тафсилотларни билиш ва бошқалар қила олмайдиган ишни бажара олиш маъноларини ҳам ўз ичига олади.
Ал-Латиф — чексиз меҳрибонлиги ва мукаммал илми билан бандаларини бир ҳолатдан иккинчисига мулойим тарзда ўтказиб, уларни ўзлари сезмаган ҳолда манфаатга етказувчи Зотдир.

Аллоҳ таоло айтади:

لَا تُدْرِكُهُ ٱلْأَبْصَٰرُ وَهُوَ يُدْرِكُ ٱلْأَبْصَٰرَ ۖ وَهُوَ ٱللَّطِيفُ ٱلْخَبِيرُ

Маъноси:
Кўзлар Уни идрок қила олмас, У эса барча кўзларни идрок қилади. У — Ал-Латиф, Ал-Хабирдир.
(Қуръон, 6:103)

Коинотнинг икки асосий мақсади

Аллоҳ бутун коинотни инсонга бўйсундирган ва бунинг икки асосий мақсади бор:

1. Роббимиз Аллоҳнинг ҳикмати, қудрати, куч-қуввати ва сифатларини танишимиз учун;

2. инсонни улуғлаш ва уни улкан неъматлар билан шарафлаш учун.

Масалан, агар инсон сув ҳақида тафаккур қилиб, унинг ҳаёт учун аҳамиятини англаса, у сувнинг яратилишидан кўзланган асосий мақсадга етган бўлади. Аммо агар фақат чанқоқни қондириш учун ичиб, тафаккур қилмаса, у фақат иккинчи, қўшимча мақсадгагина етган бўлади.

Ал-Латифнинг ҳаётдаги мисоллари

Ал-Латифнинг латофати атрофимизда жуда кўп. Иссиқ ёз кунларида мева-сабзавотлар биз сезмаган ҳолда пишиб етилади. Ёш болаларнинг сут тишлари оғриқсиз равишда доимий тишларга алмашади. Тасаввур қилинг: агар шифокор ёш боланинг ҳатто битта тишини ҳам олиб ташласа, қандай оғриқ бўлар эди? Ал-Латиф эса бу жараённи мутлақо мулойимлик билан амалга оширади. У ҳолатларни бир-бирига юмшоқ тарзда улаб, ҳаётни осон кечишини таъминлайди.

Ал-Латифдан кундалик ҳаёт учун йўл-йўриқ

Сизга айнан керак бўлган сўзни, сабабсиздек туюлган пайтда эшитганмисиз? Бир маърузада айнан сизнинг муаммонгизга жавоб бўлган мавзулар кўтарилганини сезганмисиз? Ҳеч қаердан чиқмагандай туюлган бир маслаҳат сизни Аллоҳга яқинлаштирган бўлганми? Ёки кимдир сиз нима кечираётганингизни билмаган ҳолда, бир оғиз сўз билан қалбингизни кўтарганми?
Сиз буни инсонлар қилди, деб ўйлашингиз мумкин. Аммо аслида бу — Ал-Латифнинг латофатидир; У сизга шундай инсонларни юборган.

Айрим пайтларда инсон Аллоҳ рози бўлмайдиган нарсани яхши кўриб қолади, кейин эса у ишдан аста-секин совиб кетади ва ҳатто нега у нарсани яхши кўрганини ҳам унутади. Бу ҳам Ал-Латифнинг йўлларидандир — У бандасини мулойимлик билан тўғри йўлга бошлайди.

Аллоҳ таоло айтади:

ٱللَّهُ لَطِيفٌۢ بِعِبَادِهِۦ يَرْزُقُ مَن يَشَآءُ ۖ وَهُوَ ٱلْقَوِىُّ ٱلْعَزِيزُ

Маъноси:
Аллоҳ бандаларига ўта латифдир; хоҳлаган кишисига ризқ беради. У — Қувватли ва Азиз Зотдир.
(Қуръон, 42:19)

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Одамларга мулойим ва меҳрибон бўлиш
Ал-Латифнинг сизга кўрсатган мулойимлиги учун шукр сифатида, бошқаларга ҳам мулойим ва меҳрибон бўлишга ҳаракат қилинг. Камбағаллар, етимлар, бева-бечоралар, маҳбуслар ва муҳтожларга алоҳида эътибор беринг. Ортиқча кийим-кечак бериш, маҳбусга қўллаб-қувватловчи мактуб ёзиш — буларнинг барчаси латофат намунасидир.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Мулойимлик қайси нарсада бўлса, уни гўзал қилади; қайси нарсадан олиб ташланса, уни бузади».
(Абу Довуд)

2. Ўзингиз ва атрофингизда тафаккур қилиш
Радио тўлқинларини ўйлаб кўринг — кўринмайди, аммо катта фойда келтиради. Осон нафас олинадиган ҳаво, фаслларнинг алмашиши, мева-сабзавотларнинг пишиши, куннинг тунга уланиши, боланинг жисмонан ва ақлан босқичма-босқич камол топиши, тўғри пайтда учраган инсонлар, ўз вақтида айтилган тасалли сўзи — буларнинг барчаси Ал-Латифнинг латофатидир. Буларни Аллоҳни зикр қилиш имконияти деб билинг.

3. Ал-Латифга бўлган муҳаббат ва ҳайратни зиёда қилиш
Ал-Латифни севинг ва Унга шукр қилинг. У сизга ўзингиз ҳам англамаган тарзда меҳрибонлик қилган. Айрим пайтларда У сизга ёқмайдиган ҳолатларни юбориши мумкин — сабр қилинг; ёқтирган неъматларни берганда эса шукр қилинг. Кундалик ҳаётда кўп алҳамдулиллаҳ айтинг, ҳатто сезилмайдиган, аммо катта фойда келтирадиган неъматлар учун ҳам. Бўш пайтингизда субҳаналлоҳ деб, Унинг гўзал йўллари устида тафаккур қилинг.

4. Ҳар бир ишда ниятни тўғри қилиш
Ал-Латиф сиз қилаётган ҳар бир ишни, ҳар бир майда тафсилотни, ҳар бир фикр ва ниятни билади. Шунинг учун ўзингизни ҳисобга тортиб юринг. Ҳар бир ишдан олдин ўзингиздан сўранг: «Мен буни ҳақиқатан Аллоҳ учун қиляпманми ёки бошқа мақсад учунми?»

5. Лутф учун дуо қилиш
Ал-Латифдан Ўз лутфини, меҳрибонлигини ва сизга ҳам бошқаларга меҳрибон бўлишни насиб этишини сўраб дуо қилинг. Яқинларингиз учун ҳам Ал-Латифдан барака сўранг.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Латиф!

Сен энг нозик ва энг майда тафсилотларни ҳам идрок этувчи Зотсан. Бизларни Сени гўё кўриб тургандай яшайдиганлардан қил. Бизларга Сенинг меҳрибонлигинг учун доимо шукр қилишни, қийинчиликларда сабрли бўлишни насиб эт. Бизларни одамларга нисбатан мулойим ва меҳрибон қил. Коинот ва ундаги барча нарсалар устида тафаккур қилиш орқали Сенинг гўзал Исмларинг ва сифатларингни танишга илҳом бер; фақат эҳтиёжларимизни қондириш билан чекланиб қолмасликни насиб эт. Омин.