АЛЛОҲНИНГ АЛ-ҲАКАМ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

АЛ-ҲАКАМ (الحكم)

Аллоҳнинг Ал-Ҳакам исми — Ҳукм чиқарувчи, Адолат берувчи, Ҳакам — Қуръонда бир марта зикр қилинган. У ҳар бир ҳолатда, ҳар бир инсонга нисбатан адолатни тўлиқ адо этувчи Зотдир. Ал-Ҳакам ҳеч кимга зулм қилмайди ва ҳеч қачон золим бўлмайди. У — ягона ҳақиқий Ҳакамдир: Унинг ҳукмини ҳеч ким бекор қила олмайди ва Унинг қароридан ҳеч ким шикоят қила олмайди.

Адолат берувчи, Ҳакамлик қилувчи Зот

Ҳакам сўзи ҳа–коф–мим илдизидан келиб чиққан бўлиб, ҳукм қилиш, донолик, қарор чиқариш, ҳамда ёмонликдан тўсиш маъноларини англатади.

Бу илдиз Қуръонда 210 марта, 13 хил шаклда келган. Масалан:
حكم — “ҳукм қилди”,
الحكم — “амр, ҳукм, донолик”,
حكمة — “ҳикмат”,
أحكم — “энг адолатли”.

Луғавий жиҳатдан ҳакам ва ҳаким бир илдиздан. Ҳакам — адолатни амалга оширишни, ҳукм чиқаришни ифода этади, ҳаким эса донолик соҳиби бўлишни англатади. Ал-Ҳакам — Аллоҳнинг мукаммал адолат ва улкан раҳмат билан ҳукм чиқариш қудратининг тўлиқ ифодасидир. Бу ҳукм ҳеч бир махлуқнинг ҳукми билан қиёслаб бўлмайди.

Ал-Ҳакам айтади: «Мен тафсил қилиб туширилган Китобни сизларга нозил қилган Аллоҳ турганида, Ундан ўзга ҳакам излайманми?» (Қуръон, 6:114).

Энг яхши ҳакам

Ал-Ҳакам бутун яратилиш ишларини бошқаради — бу ажойиб эмасми? У шундай дейди:

«Осмонлару ердаги барча мавжудот Ундан сўрайди. У ҳар лаҳза бир ишдадир»
(Қуръон, 55:29)

Ал-Ҳакам баъзи амалларни ҳалол, бошқаларини ҳаром қилди; баъзи ишларга буюради, бошқаларидан қайтарди. Қонун чиқаришда тўлиқ ҳокимият Уникидир ва Унинг қарори ҳеч ким томонидан ўзгартирилмайди, чунки У шундай дейди:

«Яратиш ҳам, амр ҳам Уникидир»
(Қуръон, 7:54)

Ал-Ҳакам бизга қўйган қоидалар ҳеч қачон оғир ёки ноҳақ эмас. У эркак ва аёлнинг, солиҳ ва гуноҳкорнинг, мўмин ва кофирнинг ҳуқуқларини муҳофаза қилиш учун мукаммал қонунларни белгилаб қўйди.

Гўзал адолат

Ким Исломни қабул қилса, Ал-Ҳакам унинг ўтмишдаги барча гуноҳларини кечиради. Амр исмли киши Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи олдиларига келиб, деди:
«Менга қўлингизни беринг, сизга байъат қилай».

Пайғамбаримиз ўнг қўлларини чўздилар. Амр қўлини тортди. Пайғамбаримиз дедилар:
«Эй Амр, сенга нима бўлди?»

У деди:
«Мен бир шарт қўймоқчиман».

Пайғамбаримиз дедилар:
«Қандай шарт?»

Амр деди:
«Аллоҳ гуноҳларимни кечириши».

Пайғамбаримиз дедилар:
«Билмайсанми, Исломни қабул қилиш аввалги барча гуноҳларни ўчириб юборишини?»
(Муслим)

Бу — Аллоҳ азза ва жаллнинг гўзал адолатидир. Алҳамдулиллаҳ — Ислом неъмати учун.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Ҳар доим Ал-Ҳакамга ишонинг.
   Агар одамлар зулм қилса ҳам, адолатингиз Ал-Ҳакамдан бўлишини билиб таскин топинг. Умидсизликка тушманг ва Унинг ҳукмига тўлиқ суянинг.

«Сизга нозил қилинганга эргашинг ва Аллоҳнинг ҳукми келгунича сабр қилинг. У — энг яхши ҳакамдир»
(Қуръон, 10:109)

2. Яхши амалларга рағбатланинг.
   Ал-Ҳакам донодир. У шундай қонун қўйдики, ҳеч ким бошқанинг гуноҳини кўтармайди. Сиз ҳеч қачон ноҳақ жазоланмайсиз: гуноҳингиздан ортиқ жазо йўқ, яхшилик эса албатта мукофотланади.

«Ким яхшилик қилса, унга ўн баробар ажр бор. Ким ёмонлик қилса, фақат ўшанинг баробарида жазо кўради ва уларга зулм қилинмайди»
(Қуръон, 6:160)

Бу сизга ҳар бир имкониятда яхшилик қилишга туртки бўлсин.

3. Қуръон ва суннатни йўлбошчи қилинг.
   Ҳаётингизнинг барча соҳаларида — шахсий ҳаёт, оила, жамият, муомала, савдо — Қуръон ва суннатни мезон қилинг.

4. Ал-Ҳакамни эслаб, ҳақиқатни ҳимоя қилинг.
   Бир куни Унинг олдида туриб ҳисоб берилишини эслаб юринг. Бу дунёда ҳамиша ҳақ ва адолат тарафида туринг, ҳатто бу ўзингизга қарши бўлса ҳам.

5. Ҳукм қилишда адолатли бўлинг.
   Одамлар ўртасида ҳукм чиқарар экансиз, тенг ва адолатли бўлинг.

«Аллоҳ сизларга омонатларни эгаларига топширишни ва одамлар ўртасида ҳукм қилганда адолат билан ҳукм қилишни буюради»
(Қуръон, 4:58)

6. Ал-Ҳакамнинг тақдирига эътироз қилманг.
   У ҳар бир қарорни мукаммал ҳикмат билан чиқаради. Шикоят қилиш ва “нега бундай бўлди?” деб савол беришдан сақланинг.

7. Ал-Ҳакамдан муҳофаза ва ҳидоят сўранг.
   Ундан зулмдан сақлашини, бошқаларга нисбатан адолатли қилишини ва У белгилаган қонунларга амал қилишга муваффақ этишини сўранг.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Ҳакам!
Сен мукаммал Ҳакамсан. Бизларни Сен белгилаган қонунларга амал қилувчилардан қил. Бошқаларга нисбатан адолатли ва ҳақиқат тарафдори бўлишга ёрдам бер. Бизларни зулмдан муҳофаза қил, ҳар ҳолатда Сенинг адолатингга суянишни насиб эт. Омин.