АЛЛОҲНИНГ АЛ-МУМИТ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

المُمِيت

Аллоҳ Ўзини Ал-Мумит — ҳаётни тугатувчи, ўлдирувчи, тирикликни белгиланган чегарага олиб борувчи Зот сифатида танитади. Ал-Мумит исми "ўлим" тушинчасини йўқотиш ёки барҳам топиш маъносида эмас, балки илоҳий тартибда белгилаб қўйилган тадрижий босқич сифатида очиб беради. Ҳаёт Аллоҳ иродаси билан берилганидек, унинг тугаши ҳам худди шу иродага боғлиқ. 

Ал-Мумит исми Ал-Муҳйи исми билан узвий боғлиқ ҳолда тушунилади. Ҳаёт ва ўлим бир-бирига қарши қўйилган ҳолатлар эмас, балки бир бутун жараённинг икки томонидир. Ҳаёт ато этиш қандай Аллоҳ қудратининг намоёни бўлса, ўлим ҳам шу қудратнинг давоми ҳисобланади. Шу боис борлиқ фақат яратилиш билан чекланмайди, балки тугаш орқали ҳам тартибга солинади.

Ал-Мумит сўзи م-و-ت (мим–вов–та) илдизидан келиб чиққан бўлиб, луғавий жиҳатдан “ўлмоқ”, “ҳаёт фаолиятининг тўхташи” маъносини англатади. Бу илдиз йўқ бўлиб кетишни эмас, балки мавжуд шаклнинг белгиланган маррага етиб якунланишини ифода қилади. Аллоҳга нисбатан эса Ал-Мумит ҳаётни ўз вақтида тугатувчи Зот эканини билдиради.

Қуръонда Аллоҳ таоло очиқ баён қилади:
«الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ» —
«Ўлимни ҳам, ҳаётни ҳам яратган Зот» (Мулк, 67:2).
Бу оят ўлим яратилган ҳолат эканини билдиради, яъни у бузилиш ёки тасодиф эмас, балки илоҳий яратишнин таркибий доирасига киради.

Ал-Мумит исмини англаш ҳаётга нисбатан бепарволик эмас, балки масъулият туйғусини кучайтиради. Вақт чексиз деб қабул қилинмайди. Ҳар бир кун ва ҳар бир имкониятнинг ўз чегараси борлиги ойдинлашади. Шу англаш орқали кечиктириш камаяди, қарорлар эса пухта ва ўйлаб қабул қилинади.

Ал-Мумит исми билан яшаш ўлимдан қочишни эмас, ҳаётни тўғри қадрлашни ўргатади. Тугашнинг мавжудлиги ҳаётни қорайтирмайди, аксинча, ҳар бир амалга вазн беради. Шу ҳис инсонни беҳуда ишлардан тийиб, мазмунли ва масъулиятли ҳаракатка ундайди.

Ал-Мумитни англаш инсон умрининг тугашини тўғри қабул қилишга ундайди. Фақат инсон умри эмас, балки халқлар, давлатлар, даврлар, муносабатлар ва босқичлар ҳам ўз вақтида якунланади. Бундай якунлар кейинги йўл учун очилган имконият сифатида қабул қилинади. Натижада ҳаракатсизлик, турғунлик эмас, балки изчиллик ва бардавомлик шаклланади.

Эй Ал-Мумит, Сен ҳаётни қандай бошлаган бўлсанг, унинг тугашини ҳам Ўз ҳикматинг билан белгилайсан. Бизларни умр саноқли эканини унутмасдан яшайдиганлардан қил, вақтни беҳуда сарфлашдан асра. Ҳар бир кунни масъулият билан ўтказишга, берилган имкониятларни қадрлашга ва амалларда жавобгар бўлишга қувват бер. Ҳаётнинг тугашини қўрқув билан эмас, хотиржам қабул қила оладиган, ўз йўлини адолат ва ростлик билан якунлайдиган бандаларингдан қил.