АЛЛОҲНИНГ АЛ-ҲАҚҚ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

АЛ-ҲАҚҚ (الحق) 

Аллоҳ Ўзини Ал-Ҳаққ — Мутлақ Ҳақиқат, Реал Ҳақ Зот деб Қуръонда тўққиз марта зикр қилади. Ал-Ҳаққнинг мавжудлиги инкор қилиб бўлмайди ва Усиз ҳеч нарса мавжуд бўла олмайди. Унинг сўзлари ҳақдир; У билан учрашув ҳақдир; Унинг Расуллари ҳақдир; Унинг Китоблари ҳақдир; Унинг дини ҳақдир; Унинг ёлғиз Ўзига ибодат қилиш ҳақдир. У билан боғлиқ бўлган ҳар бир нарса ҳақиқатдир.

Ал-Ҳаққ — Ҳақиқат, Реаллик, Адолатли ва Тўғри Зот

Ҳаққ сўзи ҳа–қоф–қоф илдизидан келиб чиққан бўлиб, тўртта асосий маънони англатади:

1. ҳақ, рост, асл, ҳақиқий ва реал бўлиш;

2. тўғри ва ҳикмат ҳамда адолат талабларига мос бўлиш;

3. муқаррар равишда рўёбга чиқадиган, шубҳасиз амалга ошадиган ҳақиқат бўлиш;

4. ҳолат талабига мос, муносиб ва ўринли бўлиш.

Бу илдиз Қуръонда 287 марта, етти хил шаклда келган. Масалан:
حَقَّ — “ҳақ бўлди”,
الْحَقُّ — “ҳақиқат”,
الْحَاقَّةُ — “муқаррар воқелик”.

Ҳаққ — ҳар бир ҳолат талабига мувофиқ амал қилувчи Зотни англатади. Унинг мавжудлиги муқаррар; ҳар қандай ҳақиқат Ал-Ҳаққдан келади.

Ал-Ҳаққ Ўзи айтади:

وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ ۖ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ
(Қуръон, 18:29)

Маъноси:
Айтинг: “Ҳақ Роббингиздан келгандир. Ким хоҳласа, иймон келтирсин, ким хоҳласа, кофир бўлсин”.

فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلَالُ
(Қуръон, 10:32)

Маъноси:
Ҳақдан кейин адашишдан бошқа нима бор?

وَقُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ ۚ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا
(Қуръон, 17:81)

Маъноси:
Айтинг: “Ҳақ келди, ботил йўқ бўлди. Албатта, ботил йўқ бўлувчидир”.

Ал-Ҳаққа сураси (69-сура) Ал-Ҳаққ тушунчаси атрофида айланади. Унинг бошида Қиёмат ва Охиратнинг келишини муқаррар ҳақиқат экани баён қилинади. Кейин ҳақни инкор этган қавмларнинг оқибати зикр қилинади. Сўнг Аллоҳ, Ал-Ҳаққ, барча одамлар Роббилари ҳузурида ҳисобга тортилишини, ҳеч бир сир яширин қолмаслигини хабар қилади. Ҳақ йўлида яшаганлар абадий жаннат неъматларига эришадилар, Аллоҳнинг ҳақларини тан олмаганлар эса дўзахга ташланадилар. Сўнг энг охирги ҳақ сўз — Қуръон — ҳақ экани, у ҳақ Расул орқали нозил қилингани баён қилинади. Уни инкор этганлар учун эса у чуқур надомат манбаи бўлади.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Ростгўй бўлинг
   Ростгўйлик фақат рост сўзлаш эмас, балки барча амалларда ҳалолликни излашдир. Ҳақни яширмаслик, шахсий манфаатга қарши бўлса ҳам, ҳаққа содиқ қолишдир. Ал-Ҳаққ айтади:

وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ
(Қуръон, 2:42)

Маъноси:
Ҳақни ботил билан аралаштирманглар ва билиб туриб ҳақни яширманглар.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи — ас-Содиқ ал-Амин, яъни ростгўй ва ишончли зот эди. У зот биз учун энг ҳақиқий намунадир.

2. Бошқаларни ҳам ҳаққа чақиринг
   Рост сўзлаш ва ҳалол бўлиш фақат ўзингиз билан чекланиб қолмасин. Аллоҳ таоло Сураи Асрда айтади:

إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ
(Қуръон, 103:3)

Маъноси:
Фақат иймон келтириб, солиҳ амаллар қилган, бир-бирларига ҳақни ва сабрни тавсия қилганларгина (нажот топадилар).

Баъзан кимнидир ранжитиб қўймаслик учун ҳақ насиҳатни тўхтатиб қўямиз. Аммо ҳикмат билан айтилган ҳақ насиҳат — мусулмон биродарингиз ёки опа-синглингизнинг ҳаққидир.

3. Қийинчиликда Унинг ваъдасини эслаб юринг
   Ал-Ҳаққнинг ваъдаси ҳақ эканига иймон қалб учун катта тасаллидир. Ҳақ йўлида туриш қийинчилик келтириши мумкин, аммо енгиллик ваъдаси ҳам ҳақдир:

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا
(Қуръон, 94-сура)

Маъноси:
Албатта, қийинчилик билан бирга енгиллик бор.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ҳақни ушлаб турдилар; қудрат билан алдашга уринишди, аммо у зот ҳақдан чекинмадилар ва 23 йилдан сўнг Маккани фатҳ қилдилар.

4. Ал-Ҳаққдан сўранг
   Ҳақни тан олишнинг ўзи етарли эмас — унга амал қилиш керак. Ёмонликни билиш ҳам уни тарк этмас экан, фойда бермайди. Мўмин учун билим амал билан бирга бўлади. Қуйидаги гўзал дуо устида тафаккур қилинг:

اَللّٰهُمَّ اَرِنَا الْحَقَّ حَقًا وَّارْزُقْنَا اتِّبَاعَه وَاَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَّارْزُقْنَا اجْتِنَابَه

Маъноси:
Эй Аллоҳ! Бизга ҳақни ҳақ қилиб кўрсат ва унга эргашишни насиб эт. Ботилни ботил қилиб кўрсат ва ундан сақланишни насиб эт.

5. Алданиб қолманг
   Ал-Ҳаққ айтади:

وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ ۖ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي ۖ فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ ۖ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ ۖ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ ۗ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
(Қуръон, 14:22)

Маъноси:
Иш битиб бўлганда шайтон: «Албатта, Аллоҳ сизга ҳақ ваъдани қилган эди. Мен эса, сизга ваъда бердим-у, ваъдамга хилоф қилдим. Менинг устингиздан ҳеч қандай ҳукмронлигим йўқ эди. Фақат даъват қилсам, ўзингиз менга ижобат қилдингиз. Бас, мени маломат қилманг, ўзингизни маломат қилинг. Мен сизларни қутқарувчи эмасман, сизлар ҳам мени қутқарувчи эмассизлар. Энди, мен, албатта, илгари мени шерик қилганингизни инкор қиламан. Албатта, золимларга, ҳа, уларга аламли азоб бор», деди.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Ҳаққ!

Сен Мутлақ Ҳақиқатсан. Бизларни ҳақ билан яшовчилардан ва ҳақ устида вафот этувчилардан қил. Бошқаларга ҳақни насиҳат қиладиганлардан қил. Бизларни шайтон ва унинг ёрдамчиларининг алдовидан сақла.