АЛЛОҲНИНГ АЛ-ҲАМИД ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

Аллоҳ Ўзини Ал-Ҳамид — Энг Мақтовли, Мақтовга Лойиқ Зот — деб Қуръонда ўн марта зикр қилади.

Ал-Ҳамид — барча ҳамд ва иззатга муносиб бўлган ягона Зотдир. Ҳақиқий маънода барча мақтов ва шукр фақат Унгагина лойиқдир.

Мақтовга Лойиқ Зот, Мақтов Объекти

Ҳамид сўзи ҳа–мим–дал илдизидан келиб чиққан бўлиб, учта асосий маънони англатади:

1. чуқур муҳаббат ва таслимият билан мақташ;

2. улуғлаш, яхши сўз билан тилга олиш;

3. инсоннинг ўз ихтиёри билан қилган амали сабабли уни мақташ.

Бу илдиз Қуръонда 63 марта, беш хил шаклда келган. Масалан: ал-ҳамду (“барча ҳамд”), ал-ҳамидун (“ҳамд этувчилар”), маҳмудан (“мақтовга лойиқ”).

Луғавий жиҳатдан ҳамд — муҳаббат (маҳабба) ва улуғлаш (таъзим) асосида бўлади ва мақталувчига нисбатан ҳурмат ва миннатдорликни ўз ичига олади. Аллоҳ — Ал-Ҳамиддир: У ҳамд қилинса ҳам, қилинмаса ҳам, доимо мақтовга муносиб бўлган Зотдир.

Ал-Ҳамид Ўзи марҳамат қилади:
«Улар дунё ҳаётида яхши сўзга ҳидоят этилдилар ва Мақтовга Лойиқ Зотнинг йўлига ҳидоят этилдилар».
(Қуръон, 22:24)

«… Ва у Азиз, Ҳамид Зотнинг йўлига ҳидоят қилади».
(Қуръон, 34:6)

«Эй одамлар, сизлар Аллоҳга муҳтождирсизлар. Аллоҳ эса Беҳожат ва Ҳамиддир».
(Қуръон, 35:15)

Алҳамдулиллаҳ — махсус ҳамд

Мўминлар ҳар куни намозда Алҳамдулиллаҳ — “Барча ҳамд ва шукр Аллоҳга хосдир” — деб айтадилар. Одам алайҳиссаломнинг илк сўзи ҳам алҳамдулиллаҳ бўлган, жаннат аҳлининг охирги сўзи ҳам шу бўлади:

«Уларнинг дуоларининг охири: “Барча ҳамд оламлар Роббиси Аллоҳгадир”, бўлади».
(Қуръон, 10:10)

Ҳамд сўзи мақтов маъносида бўлса, ал-ҳамддаги “ал” ҳарф-таърифи ҳамдни муайян ва мутлақ қилади. Яъни ҳар замонда, ҳар ҳолатда бўлган барча мақтов ва шукр фақат Аллоҳ таолога хосдир.

Абу Жаъфар ибн Жарир айтган: алҳамдулиллаҳнинг маъноси шундайки, барча шукр фақат Аллоҳнинг Ўзигагина хос бўлиб, Ундан ўзга ибодат қилинувчи нарсаларга ҳам, махлуқотга ҳам тегишли эмас. (Тафсир Ибн Касир)

Демак, алҳамдулиллаҳ — Аллоҳ таолога лойиқ бўлган энг мукаммал, энг гўзал ва энг комил ҳамддир.

Қуръонда алҳамдулиллаҳ

Алҳамдулиллаҳ ибораси Қуръонда 38 марта келган. Бу — Аллоҳ таоло Ўзини Ўзи мақтаган ҳамддир. Қуръоннинг баъзи суралари ҳамд билан бошланади. Бу бизга ҳар ишни ҳамд билан бошлашни ўргатади.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Алҳамдулиллаҳнинг фазилатларини билиш
Исломий билимни ошириш ва ибодатларнинг фазилатларини билиш инсонни уларни амал қилишга ундайди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Албатта, Роббингиз ҳамдни яхши кўради».
(Насоий)

Яна айтганлар:
«Энг афзал зикр — лаа илаҳа иллаллоҳ, энг афзал дуо — алҳамдулиллаҳ».
(Термизий)

Шунингдек:
«Алҳамдулиллаҳ тарозини тўлдиради».
(Муслим)

2. Алҳамдулиллаҳни кўп айтиш ва уни ҳис қилиш
Кундалик ҳаётингизда бу гўзал ҳамдни кўпайтиринг. Уни муҳаббат, ҳурмат, хоксорлик ва шукр билан айтинг. Алҳамдулиллаҳ деганда Жаннатни эслаб, Аллоҳдан жаннат аҳлидан қилишини сўранг:

«У ерда уларнинг дуоси: “Сени поклаймиз, эй Аллоҳ”, бўлади, саломлашувлари “Салом” бўлади ва дуоларининг охири: “Барча ҳамд Аллоҳга, оламлар Роббисига”, бўлади».
(Қуръон, 10:10)

3. Неъмат берилганда алҳамдулиллаҳ айтиш
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Аллоҳ бандасига неъмат бериб, у алҳамдулиллаҳ деса, унга берилган нарса унинг ўз қўли билан орттирган нарсасидан яхшироқ бўлади».
(Ибн Можа)

4. Ҳар бир иш яхшилик билан тугашини билиш
Мўмин учун ҳамма ҳолатда ҳам фойда бор. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Мўминнинг иши ажабланарлидир. Унинг ҳар бир ҳолати унга яхшиликдир. Агар яхшилик етса — шукр қилади, бу унинг учун яхшиликдир. Агар мусибат етса — сабр қилади, бу ҳам унинг учун яхшиликдир».
(Муслим)

Бу ҳадис устида чуқур тафаккур қилиб, ҳар ҳолатда: алҳамдулиллаҳ алаа кулли ҳол — “Ҳар бир ҳолатда Аллоҳга ҳамд”, деб айтинг.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Ҳамид!
Барча ҳамд ва шукр Сенга хосдир. Бизларни Сени ҳақиқий ҳамд қилишга муваффақ қил, Сени ихлос билан кўп мақтовчилардан қил ва Жаннатда алҳамдулиллаҳ дейдиган бандаларингдан қил. Омин.