АЛЛОҲНИНГ АТ-ТAВВОБ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

التَّوَّاب

Аллоҳ Ўзини Ат-Таввоб — бандаси қайтганида уни рад этмайдиган, тавбани кечиктирмасдан қабул қилувчи Зот сифатида танитади. Бу исм тавбани бир марта айтилган сўз эмас, балки инсон ҳаётида такрорланиб турадиган қайтиш сифатида тушунтиради. Ат-Таввоб йўлдан оғишдан кейин тўғри томонга бурилиш имкони ҳар доим борлигини эслатади.

Ат-Таввоб исми Ал-Ғафур ва Ал-Ғаффор билан яқин бўлса-да, улар билан айнан бир маънони англатмайди. Ал-Ғафур ва Ал-Ғаффор афв натижасига ишора қилса, Ат-Таввоб қайтишнинг ўзига эътибор қаратади. Яъни бу исм Аллоҳнинг фақат кечирувчи эканини эмас, балки бандани қайтишга етакловчи, уни тавбага йўналтирувчи Зот эканини очиб беради.

Ат-Таввоб сўзи ت-و-ب (та–вов–ба) илдизидан келиб чиққан бўлиб, луғавий жиҳатдан “қайтиш”, “йўналишни ўзгартириш” маъноларини қамраб олади. Бу илдиз тўхтаб қолишни ёки кечирилишни кутишни эмас, балки йўлни тўғирлашни билдиради. Аллоҳга нисбатан Ат-Таввоб — банданинг ҳар бир чин қайтишига жавоб берувчи, уни тўғри йўлга қайта йўналтирувчи Зот эканини англатади.

Қуръонда Аллоҳ таоло бу исмни очиқ зикр қилади:
«أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ» —
«Улар, албатта, Аллоҳ Ўз бандаларидан тавбани қабул қилишини ва садақаларни олишини ва, албатта, Аллоҳнинг Ўзи тавбаларни кўплаб қабул қилгувчи ва раҳимли Зот эканини билмасларми?»
(Тавба, 9:104).

Бу оят қайтиш фақатгина инсондан келиб чиқадиган ҳаракат эмаслигини, балки илоҳий қабул ва жавоб борлигини очиб беради. Аввал Аллоҳ томонидан йўл очилади, кейин инсон тавба қилади, ўз йўналишини тўғирлайди. Шу боис тавба якка ҳаракат эмас, балки илоҳий раҳмат билан боғланган қайтишдир.

Ат-Таввоб исмини англаш умидсизликни синдиради. Инсон ўз хатоси билан қулфланиб қолмаслиги кераклигини ҳис қилади. Қайтиш имкони ҳар доим очиқ экани равшан бўлади. Шу билан бирга, бу исм гуноҳга бепарво қарашга олиб бормайди, чунки қайтиш қарор, масъулият ва ҳаракат талаб қилади.

Ат-Таввоб билан яшаш умид уйғотади. Қайтиш ортга кетиш эмас, балки тўғри томонга бурилиш экани англашилади. Шу ҳис инсонни “энди кеч” деган хаёлдан, тушкинликдан асрайди. Тузалиш йўлида қолишни, ҳаракатни давом эттиришни талаб қилади.

Бу исм орқали ҳеч ким хатодан холи эмаслиги, бироқ ҳеч ким қайтиш имконидан маҳрум эмаслиги ойдинлашади. Шу сабабли хатони тан олиш енгиллашади. Бу англаш бошқаларга нисбатан вазминликни, ҳукм чиқаришда шошмасликни шакллантиради.

Эй Ат-Таввоб, қайтиш фақат Сенгадир. Қалбларимизни юмшат ва бизларни хатоларини ҳокисорлик билан тан оладиган муҳсинлардан айла ва юзларимизни тўғри йўлга бур. Бизларни қуруқ сўз билан эмас, амал билан қайтадиган, ҳар бир қайтишдан кейин ҳақ йўлда барқарор қоладиган бандаларингдан қил. Тавбаларимизни қабул эт ва бизни барча гуноҳлардан покла.