АЛЛОҲНИНГ АЛ-МУТАЪОЛИЙ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

Аллоҳ Ўзини Ал-Мутаъолий — Энг Олий Юксак, Барча Яратилганлардан Юқори Зот — деб Қуръонда бир марта зикр қилади.

Ал-Мутаъолий — бутун махлуқотдан юксак, инсон ақли, тасаввури ва чегараларидан мутлақо юқори бўлган Зотдир. У Ўз қудрати ва камолоти билан ҳамма нарсадан устундир; Унинг улуғлиги ҳар қандай ўй, ўлчов ва тасаввурдан ортиқдир.

Энг Олий, Барчадан Юқори Зот

Мутаъолий сўзи айн–лом–вов илдизидан келиб чиққан бўлиб, тўртта асосий маънони англатади:

1. баланд, юксак ва улуғ бўлиш, кўтарилиш;

2. устун келиш, енгиб ўтиш ва ғолиб бўлиш;

3. олға ўтиш, ортиқ бўлиш ва чегарадан ошиб кетиш;

4. олий мақомли, эътиборли ва улуғ бўлиш.

Бу илдиз Қуръонда 70 марта, ўн тўрт хил шаклда келган. Масалан: عَالِيَاتٍ (юксак), الْعُلْيَا (энг юқори).

Луғавий жиҳатдан улувв тушунчаси юксаклик ва улуғлик сифатини англатади; инсон агар у жамиятда нуфузли ва кўзга кўринган бўлса алий деб аталади. Ал-Мутаъолий ва Ал-Алий исмлари ўзаро боғлиқ бўлиб, иккаласи ҳам “Аллоҳ ҳар қандай нуқсон ва камчиликдан пок ҳолда барчадан юқоридир” маъносини ифода қилади.

Ал-Мутаъолий — юксаклиги ҳар қандай чегарадан ортиқ бўлган Зотдир. У барча яратилганлардан Зотида ҳам, сифатларида ҳам устундир; Унинг улуғлиги бизнинг идрокимиздан юқори бўлиб, тўлиқ англаб етилмайди.

Аллоҳ таоло айтади:

عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعَالِ

Маъноси:
У — ғайбни ҳам, ошкорни ҳам билувчи, Энг Буюк ва Энг Юксак Зотдир.
(Қуръон, 13:9)

Мусулмон сифатида биз Аллоҳнинг ягоналигига — Роббилигида (рубубият), илоҳлигида (улуҳият) ва исм-сифатларида (ал-асмо вас-сифат) шериксиз эканига иймон келтиришимиз шарт.

Тавҳиди улуҳият — барча ибодат турларини, ички ва ташқи, сўз ва амал билан фақат Аллоҳга — Ал-Мутаъолийга — бағишлаш демакдир. Ундан ўзга ҳеч кимга, ким бўлишидан қатъи назар, ибодат қилинмайди.

Аллоҳ таоло айтади:

وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا

Маъноси:
Аллоҳга ибодат қилинглар ва Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар.
(Қуръон, 4:36)

Бу тавҳиди улуҳият деб аталади, чунки у муҳаббат ва улуғлаш билан Аллоҳга ибодат қилиш асосига қурилган.

Мана шу мақсад билан коинот яратилди, қонунлар жорий этилди. Шу сабаб пайғамбарлар билан қавмлари ўртасида баҳслар бўлди; саркашлар ҳалок бўлди, мўминлар эса нажот топдилар. Бизнинг мақсадларимиз, иродамиз ва амалларимиз фақат Ал-Мутаъолийнинг ризосини қидиришга қаратилган бўлиши керак.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Устуворликни белгилаш
Аллоҳ ҳаётингизда ҳақиқатан ҳам Ал-Мутаъолийми? Қуръон ўқишга вақт қолса ўқийман, деб аввал бошқа машғулотларни тугатасизми? Кунни телефон хабарларини текшириш билан бошлайсизми ёки Ал-Мутаъолийнинг каломи биланми? Кун тартибингизни синовдан ўтказинг; агар ибодатлар устувор бўлмаса, уни ўзгартиринг — шунда ҳаётингизда барака, самарадорлик ва хотиржамликни ҳис қиласиз. Кунни Ал-Мутаъолийнинг сўзлари билан бошлаб, Унинг сўзлари билан якунланг.

2. Ўзингизни бошқалардан устун қўйманг
Сизда бор ҳар қандай қувват ва имконият Ал-Мутаъолийдандир. Унга нисбатан мақомингизни белгилайдиган энг муҳим мезон — тақво ва солиҳликдир.

Аллоҳ таоло айтади:

يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ

Маъноси:
Эй одамлар! Биз сизларни бир эркак ва бир аёлдан яратдик ва бир-бирингизни танишингиз учун халқлар ва қабилалар қилиб қўйдик. Аллоҳ наздида энг улуғингиз — тақвоси энг кучли бўлганингиздир.
(Қуръон, 49:13)

Бойлик, ақл, кўриниш ёки насаб билан ўзингизни бошқалардан устун қўйманг.

3. Бошқаларни Ал-Мутаъолийга чақириш
Инсон — Ал-Мутаъолийнинг улуғ яратилганидир. Ўз мақсадингизга мос яшанг: фақат Ўзингиз ибодат қилибгина қолмай, бошқаларга ҳам У ким эканини кўрсатинг.

Аллоҳ таоло айтади:

وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Маъноси:
Сизлар орасида яхшиликка чақирувчи, маъруфни буюрувчи ва мункардан қайтарадиган бир жамоа бўлсин. Ана ўшалар нажот топувчилардир.
(Қуръон, 3:104)

4. У юксак, аммо жуда яқин эканини билиш
Баъзан ғам ёки ташвиш инсонни шу қадар қамраб оладики, у Ал-Мутаъолийни унутиб қўяди. Ҳолбуки, У барча нарсадан юқори бўлиши билан бирга, сизга энг яқин Зотдир.

Аллоҳ таоло айтади:

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ ۖ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ

Маъноси:
Биз инсонни яратдик ва унинг нафси нима деб пичирлаётганини биламиз; Биз унга бўйин томиридан ҳам яқинмиз.
(Қуръон, 50:16)

Қийин пайтларда билинг: У Аршдан юқори, аммо айни пайтда сиз нима кечираётганингизни аниқ билади. Унга барча дардингиз билан мурожаат қилинг.

5. Ҳеч қачон ноумид бўлманг
Ал-Мутаъолийнинг раҳматидан умид узиш мумкин эмас. Аммо шайтон бошқа турдаги ноумидликка солади: инсон ўзидан ноумид бўлади. “Мен ҳеч қачон ўзгармайман”, “буни қила олмайман”, ёки бошқалар ҳақида “улар ҳеч қачон ўзгармайди” дейиш — билмасдан Ал-Мутаъолийнинг қудратидан ноумид бўлишдир.

“Аллоҳ мени кечирмайди” дейиш эса Унинг афвини инсон ўлчовига туширишдир. Одати ёки гуноҳи ўзгармаётгандек туюлса ҳам, Ал-Мутаъолийни чақиринг ва Унинг юксак қудратига қатъий ишонч билан ёрдам сўранг.

6. Ал-Мутаъолийдан сўраш
Жаннатнинг етти даражаси бор; энг юқориси — Фирдавс ал-аъло, у Ал-Мутаъолий Аршининг қуйи қисмида жойлашган. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:

«Аллоҳдан сўраганингизда, Ундан Фирдавсни сўранглар. Чунки у Жаннатнинг ўртасидаги ва энг юқори даражасидир; унинг устида Раҳмон Арши бор ва ундан Жаннат дарёлари оқиб чиқади».
(Бухорий, Муслим)

Ал-Мутаъолийга муножот қилинг.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Мутаъолий!

Сен мутлақ Юксак Зотсан. Бизларга Сен рози бўладиган амалларни устувор қилишни ўргат, бошқаларни Сенга чақиришда ёрдам бер. Қалбларимизни Сенинг юксаклигингга қатъий ишонч билан зийнатла ва бизларни ҳисоб-китобсиз Энг Юксак Жаннатга кирит. Омин.