АЛЛОҲНИНГ АЛ-АЛИМ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

Аллоҳ Ўзини Ал-Алим — Барча Нарсани Билувчи, Илми Мутлақ Зот деб Қуръонда юз эллик мартадан ортиқ зикр қилади.
Ал-Алим — илми тўлиқ ва мукаммал бўлган Зотдир. У ошкор ва яширин барча нарсаларнинг энг майда тафсилотигача билади. Ҳар бир мавжудотнинг хусусиятлари, ҳолатлари ва тақдири У наздидаги китобда ёзиб қўйилгандир.

Барча нарсани ҳамиша билувчи Зот

Алим сўзи айн–лом–мим илдизидан келиб чиққан бўлиб, тўртта асосий маънони англатади:

1. билиш, хабардор бўлиш ва аниқ ишончга эга бўлиш;

2. маълумотни жамлаш ва тўплаш;

3. энг майда тафсилотларгача чуқур билимга эга бўлиш;

4. билимга мувофиқ амал қилиш.

Бу илдиз Қуръонда 854 марта, ўн тўрт хил шаклда келган. Масалан: عِلْم (илм), عَلِمَ (билди), عَلَّمَ (ўргатди), عَالَمِينَ (оламлар).

Луғавий жиҳатдан Алим — олим сўзининг кучайтирилган шаклидир. Ал-Алим — барча нарсани доимо ва мутлақ равишда билувчи Зотдир.
Ал-Аллам исми эса ушбу илдизнинг энг кучли шакли бўлиб, Қуръонда тўрт марта келган ва Аллоҳ таолонинг илми мутлақ комил эканини англатади. Ал-Алим ҳар бир нарсани тўлиқ қамраб олади; Ундан ҳеч қандай билим яширин қолмайди; ҳатто ҳали содир бўлмаган нарсалар ҳам Унга маълумдир.

Аллоҳ таоло айтади:

ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ
Маъноси:
Бу Азиз ва Алим Зотнинг тақдиридир.
(Қуръон, 6:96)

وَلَهُۥ مَا سَكَنَ فِى ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ ۚ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ
Маъноси:
Тун ва кун давомида сокин бўлган нарсаларнинг барчаси Уникидир. У — Эшитувчи, Билувчи Зотдир.
(Қуръон, 6:13)

إِنَّ رَبَّكَ هُوَ ٱلْخَلَّٰقُ ٱلْعَلِيمُ
Маъноси:
Албатта, Роббинг Ўзи яратувчи ва билувчи Зотдир.
(Қуръон, 15:86)

Жаҳолат йўқ, ўрганиш йўқ, унутиш йўқ

Аллоҳнинг илми ҳеч бир яратилган махлуқ илмига қиёс қилинмайди. Инсон илми жаҳолатдан кейин келади; у ўрганади, кейин унутади. Қанча марта бир нарсани ўрганиб, эртаси куни унутиб қўйганмиз?

Аллоҳнинг илми эса на ўрганиш орқали ҳосил бўлади, на жаҳолатдан кейин келади, на унутиш билан тугайди. Осмонлар ва ердаги ҳеч бир нарса Унинг илмига яширин эмас.

Аллоҳ таоло айтади:

وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِى ظُلُمَٰتِ ٱلْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِى كِتَٰبٍ مُّبِينٍ
Маъноси:
Ерга тушган ҳар бир баргни ҳам У билади; ер қоронғулигидаги ҳар бир донни ҳам; ҳўл ёки қуруқ бўлган ҳеч бир нарса йўқки, очиқ китобда ёзилмаган бўлсин.
(Қуръон, 6:59)

Мусо алайҳиссалом Фиръавнга айтган:

لَا يَضِلُّ رَبِّى وَلَا يَنسَىٰ
Маъноси:
Роббим адашмайди ҳам, унутмайди ҳам.
(Қуръон, 20:52)

Энг шарафли илм қайси?

Биз физика, кимё, математика, тиббиёт, муҳандислик каби илмларни биламиз. Бу илмлар Аллоҳ яратган махлуқотга оид. Аллоҳни билиш — Унинг гўзал Исмлари, сифатлари ва динини билиш — шарафли илмдир. Чунки бу илм Яратувчининг Ўзига тааллуқлидир.

Шу сабаб энг улуғ илм — Аллоҳни таниш илмидир. Бу илмга олиб борадиган йўл эса Қуръон ва Суннатни ўрганишдир.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Ал-Алимнинг амрларига маҳкам ёпишиш
Аллоҳ таоло айтади:

وَلَقَدْ خَلَقْنَا ٱلْإِنسَٰنَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِۦ نَفْسُهُۥ ۖ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ ٱلْوَرِيدِ
Маъноси:
Биз инсонни яратдик ва унинг нафси нималарни пичирлаётганини биламиз. Биз унга бўйин томиридан ҳам яқинмиз.
(Қуръон, 50:16)

Аллоҳ сизларни ҳар ҳолатда кўриб, барча ниятларингизни билувчи эканини чуқур англасангиз, Унинг амрларига маҳкам ёпишасиз.

2. Илмни орзу қилиш
Илмни, айниқса Ислом илмларини орзу қилинг. Илм талаб қилиш — ибодатдир. Аллоҳ илмни ва илм соҳибларини яхши кўради, жаҳолатни эса ёмон кўради.

3. Дунё илмини ибодат нияти билан ўрганиш
Аллоҳ таоло айтади:

قُلِ ٱنظُرُوا۟ مَاذَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ
Маъноси:
Айтинг: Осмонлар ва ерда нима борлигини назар солиб қаранглар.
(Қуръон, 10:101)

Атрофингизни Аллоҳнинг ҳикмати ва қудратини таниш нияти билан ўрганинг — шунда бу ҳам ибодатга айланади.

4. Хоксор бўлиш
Аллоҳнинг комил илми инсонни хоксор қилади. Шунинг учун айтилган: Аллоҳни энг яхши билган инсон — Ундан энг кўп қўрқади.

5. Ўзингиз ҳақида тафаккур қилиш
Аллоҳ таоло айтади:

وَفِىٓ أَنفُسِكُمْ ۚ أَفَلَا تُبْصِرُونَ
Маъноси:
Ўз нафсларингизда ҳам (далиллар бор). Кўрмайсизларми?
(Қуръон, 51:21)

6. Тақдирга рози бўлиш
Ал-Алимни таниш орқали инсон қалби тақдирни қабул қилади. Чунки у билади: ҳар бир ҳолат Аллоҳнинг илми ва ҳикмати билан белгиланган.

7. Илмни зиёда қилишни сўраш
Аллоҳ таоло ўзи ўргатган дуо:

رَّبِّ زِدْنِى عِلْمًا
Маъноси:
Эй Роббим, илмиймни зиёда қил.
(Қуръон, 20:114)

Эй Аллоҳ, эй Ал-Алим!
Биз Сен ўргатганингдан бошқа ҳеч нарсани билмаймиз. Бизларда илмга муҳаббат пайдо қил, энг фойдали илмга йўлла, илмимизни зиёда қил ва уни амал билан тасдиқлашни насиб эт. Бизларни Сен рози бўладиган ишларга амал қилувчилардан қил, Сен рози бўлмайдиган ишлардан узоқ тут. Бизларни ўзимиз ва атрофимиздаги яратилиш устида тафаккур қилувчилардан қил ва ҳар бир тақдирингни розилик билан қабул қилишга ёрдам бер. Омин.