АЛЛОҲНИНГ АЛ-АЗИМ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

Улуғлик ва Азамат Соҳиби, Беҳад Буюк Зот — Ал-Азим

Аллоҳ таоло Ўзини Ал-Азим — беҳад улуғ, мутлақ азамат ва энг буюк Зот деб Қуръонда ўн бир марта зикр қилган. Ал-Азим — қудрати, улуғлиги ва азамати Ўз Зотида жамланган, ҳар бир амали мукаммал ва нуқсондан пок бўлган Зотдир. Улуғланишга ва таъзим қилинишига ҳақиқий лойиқ фақат Удир. Барча қудрат, куч ва салтанат Уникидир; Ундан бошқа ҳамма нарса Унинг ҳузурида кичик ва аҳамиятсиздир.

Улканлик, Юксаклик ва Нуқсондан Поклик Маъноси

Азим сўзи араб тилидаги айн–зол–мим (ع ظ م) илдизидан келиб чиққан бўлиб, у тўртта асосий маънони англатади.
Биринчи маъно — улкан, буюк, кенг ва жуда катта бўлиш, шунингдек мартаба жиҳатидан ҳам улуғ бўлиш.
Иккинчи маъно — қудратли, таъсирли, устун ва шарафли бўлиш.
Учинчи маъно — қувват ва мустаҳкамлик.
Тўртинчи маъно — ҳар қандай нуқсон ва камчиликдан пок бўлишдир.

Бу илдиз Қуръонда 128 марта, беш хил сарфий шаклда келган. Улардан айримлари:
юаззиму — «улуғлайди»,
азимун — «буюк»,
изоман — «суяклар».

Луғавий жиҳатдан азим — кучли таъкидловчи сифат бўлиб, у улканлик, шараф ва азамат маъноларини ўз ичига олади. Ал-Азим — улуғлиги кўз билан қамраб олинмайдиган, ақл билан тўлиқ идрок қилиб бўлмайдиган Зотдир. Инсон ақли Унинг азамати олдида тўхтаб қолади.

Аллоҳ таоло Ўзи шундай марҳамат қилади:

«У энг Олий ва энг Буюк Зотдир».
(Қуръон, Бақара 2:255)

«Осмонлару ердаги барча нарса Уникидир. У энг Олий ва энг Буюкдир».
(Қуръон, Шуро 42:4)

«Парвардигоринг исмини улуғла».
(Қуръон, Воқеа 56:74)

Яратилмишдаги «Азим» ва Ал-Азим

Араб тилида азим сўзи яратилмишларга нисбатан ҳам ишлатилади. Масалан, «азим азоб» — катта азоб, ёки «азим инсон» — буюк инсон дейилади.
Лекин яратилмишда кўринадиган ҳар қандай улуғлик — чекланган, вақтинчалик ва нисбийдир.

Ал-Азимнинг улуғлиги эса тасаввурдан ташқари. Биз Унинг айрим амалларини дунёда кўрамиз, холос. Ҳар қандай махлуқнинг сифати, ҳатто у жуда буюкдек туюлса ҳам, Ал-Азимнинг азамати олдида ҳеч нарса эмас. Масалан, энг билимли олимнинг билими ҳам Ал-Азимнинг мукаммал илми билан ҳатто қиёс қилиб бўлмайди.

Намозда Ал-Азимни Зикр Қилиш

Азм сўзи суяк маъносини ҳам англатади; у қувват ва мустаҳкамлик рамзидир. Ал-Азим — энг буюк ва энг қудратли Зотдир. Аллоҳ бизларга ҳар сафар рукуъга эгилганимизда Унинг азамати ҳақида тафаккур қилишни ўргатди.

Намозда рукуъ пайтида айтилган:

«Субҳана Роббийал-Азим»

— инсоннинг ўз ожизлигини тан олиши ва Ал-Азимнинг улуғлигини эътироф этишидир. Шу боис бу зикр ҳар бир намозда камида уч марта такрорланади. Рукуъ — танани эгибгина қолмай, қалбни ҳам Ал-Азим олдида эгиш демакдир.

Бу исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Ал-Азимни зикр қилиш билан амаллар тарозисини оғир қил.

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу ривоят қилади:
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:

«Тилга енгил, тарозига оғир ва Раҳмонга севимли бўлган икки сўз бор:
“Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи, Субҳаналлоҳил-Азим”.»
(Бухорий, Муслим)

Бу зикрни ишда, йўлда, кутишда, ошхонада — бўш пайтинг бўлган ҳар лаҳза айт.

2. Ҳар ҳолатда Ал-Азимдан ёрдам сўра.

Барча қувват Уникидир. Сенга улкан туюлган ҳар қандай муаммо Ал-Азим учун ҳеч нарса эмас. Осмонлар ва улкан тоғларни яратган Зот сенинг қийинчиликларингни ҳал қилишга қодир эмасми? Шунинг учун куч керак бўлган ҳар лаҳзада Ал-Азимга юзлан.

3. Ал-Азимдан бошқадан қўрқма.

Аллоҳ таоло айтади:

«Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан Унга муносиб тақво қилинглар ва фақат мусулмон ҳолда ўлинглар».
(Қуръон, Оли Имрон 3:102)

Дунёдаги энг кучли инсон ҳам Ал-Азим олдида ҳеч ким эмас. Шунинг учун фақат Ундан қўрқ.

4. Оятул-Курсийни одат қил.

Аллоҳ таоло Оятул-Курсийни Ал-Азим исми билан якунлайди. Бу оят Қуръоннинг энг улуғ ояти ҳисобланади. Уни ҳар фарз намозидан кейин ва ухлашдан олдин ўқишни одат қил.

Убайй ибн Каъб розияллоҳу анҳу ривоят қилади:
Пайғамбаримиз ундан Қуръондаги энг улуғ оятни сўрадилар. У Оятул-Курсий деб жавоб берди. Шунда Пайғамбаримиз:
«Эй Абу Мунзир, илминг муборак бўлсин!» дедилар.
(Аҳмад)

5. Рукуъда зикрни кўпайтир.

Рукуъда қалбингни ҳис қилиш учун зикрни кўпайтир. Суннатда келган зикрлардан бири:

«Субҳана зил-жабарути вал-малакути вал-кибрияи вал-азама».

(Аллоҳ покдир — мутлақ қудрат, салтанат, улуғлик ва азамат Соҳиби.)
(Абу Довуд, Насоий, Аҳмад)

Эй Аллоҳ, эй Ал-Азим!
Сенинг азамaтинг ва қудратинг идрокимиздан устундир. Бизларга Сенинг улуғлигингни улуғлашни, қийинчиликда ҳам, осончиликда ҳам Сенга юзланишни насиб эт. Бизларни Сендан ўзгадан қўрқмайдиган, зикр билан амал тарозисини оғир қилувчи ва Сенинг гўзал исмларинг билан яшайдиган қулларингдан қил. Омин.