АЛЛОҲНИНГ ЗУЛ-ЖАЛОЛИ ВАЛ-ИКРОМ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

ЗУЛ-ЖАЛОЛИ ВАЛ-ИКРОМ   ذو الجلال والإكرام

Аллоҳ Қуръонда Ўзини Зул-Жалоли вал-Икром — Улуғлик ва Шараф Соҳиби, Ҳайбат ва Карам Эгаси — деб икки марта зикр қилади. У улуғлик, ҳайбат, олийлик, карам ва шарафнинг ҳар бир сифат ва кўринишининг эгасидир. 

Жалол сўзи жим–лом–лом илдизидан келиб чиққан бўлиб, учта асосий маънони англатади. Биринчи маъно — улуғ, ҳайбатли ва олий бўлиш. Иккинчи маъно — юксак, мустақил ва ўз-ўзига кифоя бўлиш. Учинчи маъно — ниҳоятда буюк бўлиш.

Икром, карим ва акрам сўзлари коф–ро–мим илдизидан келиб чиққан бўлиб, тўртта асосий маънони англатади. Биринчи маъно — сахийлик, бериш ва яхшилик қилиш. Иккинчи маъно — улуғлаш, қадрлаш ва шарафлаш. Учинчи маъно — қимматли, ноёб ва азиз бўлиш. Тўртинчи маъно — баракали ва серҳосил бўлиш.

Бу илдиз Қуръонда 47 марта, саккиз хил ясалма шаклда келган. Масалан:
الأكرم — “Энг Сахий”,
كريم — “олижаноб”,
الإكرام — “шараф”.

Луғавий жиҳатдан зу (ёки зул) араб тилида кўрсатиш олмоши бўлиб, “билан”, “ичида”, “устида” ёки “эгаси” маъноларини англатади. Зул-Жалолдаги зу Аллоҳ азза ва жаллнинг жалол — ҳайбат ва улуғликнинг тўлиқ Эгаси ва Соҳиби эканини англатади. Вал-Икром эса “ва карам” дегани бўлиб, карим сифат, икром эса феъл масдари ҳисобланади.

Зул-Жалоли вал-Икром Ўзи айтади: «Роббингнинг улуғлик ва карам Эгаси бўлган исми муборак бўлсин» (Қуръон, 55:78).

Ар-Раҳмон сурасида Аллоҳ азза ва жалл ер юзидаги барча нарса ҳалок бўлиб кетишини, фақат Унинг шарафли Юзи қолишини хабар қилади. Чунки У — Абадий Тирик Зотдир ва ҳеч қачон ўлмайди. Аллоҳ бу ерда Ўз Юзини Зул-Жалоли вал-Икром сифати билан тавсифлайди.

«Эрталабу кечқурун Роббиларига дуо қилиб, Унинг Юзини истайдиганлар билан сабр қилиб бирга бўл» (Қуръон, 18:28) оятига мувофиқ Зул-Жалоли вал-Икромнинг Юзини изланг, фақат Угина улуғланиш ва итоатга лойиқдир. Ҳар бир ишингизда Унинг Юзини излашни ўзингизга мақсад қилиб олинг.

Бу шуни англатадики, кимгадир яхшилик қилсангиз ёки бирор нарса берсангиз, одамларнинг мақтови ёки тан олиши учун эмас, балки фақат Аллоҳни рози қилиш учун қилинг. Аллоҳ садақа берувчилар ҳақида шундай дейди: «Биз сизларни фақат Аллоҳнинг Юзини истаб таомлантирамиз» (Қуръон, 76:9).

Ўзингизни синаб кўринг: агар кимдир қилган яхшилигингизга раҳмат айтмаса ёки уни тан олмаса, хафа бўласизми? Агар хафа бўлсангиз, ниятингизни қайта текширинг — ишни фақат Унинг Юзи учун қилишни ўзингизга эслатинг. Одамлар миннатдор бўлса ҳам, бўлмаса ҳам, У ҳар бир амални ёзиб қўяди. Зул-Жалоли вал-Икромни зикр қилинг. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи намозни салом билан тугатганларидан кейин қуйидаги зикрни айтишга улгурар эдилар:

اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلَامُ وَمِنْكَ السَّلَامُ، تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ

Маъноси:
Эй Аллоҳ! Сен тинчликсан ва тинчлик Сендан келади. Сен мубораксан, эй улуғлик ва карам Эгаси! (Муслим)

Сахий бўлинг. Аллоҳ азза ва жалл — карам Робби. Бу сиз учун ҳам бошқаларга нисбатан карим — сахий бўлишда илҳом бўлсин. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар: «Сахий киши Аллоҳга яқин, одамларга яқин ва дўзахдан узоқдир…» (Термизий). 

Манбани тан олинг. Одамлардан ҳадя олсангиз ёки кимдир сизга ёрдам берса, билингки, бу неъматларнинг ҳақиқий Манбаи — Зул-Жалоли вал-Икромдир. Шунинг учун ҳадя ёки фойда келганда, аввал Алҳамдулиллаҳ деб айтинг ва барча неъматлар келадиган ҳақиқий Берувчини улуғланг. Кейин эса у инсоннинг  ҳаққига Аллоҳ сизни яхшилик билан мукофотласин, ёки Аллоҳ сизга барака ато этсин, деб дуо қилиб қўйинг. 

Зул-Жалоли вал-Икромдан сўранг. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи Аллоҳ азза ва жаллни дуода Унинг энг гўзал исмлари билан чақиришга ундаганлар. Дуони шу исм билан бошлаганда зу ҳарфи зага айланишини унутманг. Масалан: Яа Зал-Жалоли вал-Икром. Шунинг учун дуо қилганда: Яа Зал-Жалоли вал-Икром… деб бошланг.

Эй Аллоҳ, эй Зал-Жалоли вал-Икром!
Сен барча улуғлик ва карам Роббисан. Ниятларимизда, сўзларимизда ва амалларимизда фақат Сенинг Шарафли Юзингни излашга ёрдам бер. Кундалик ҳаётимизда Сени рози қилишни барча нарсадан устун қўйишга муваффақ қил ва бизларни сахий бандаларингдан қил. Охиратда Сенинг Юзингни кўриш неъмати билан бизларни шарафлантир. Омин.