АЛЛОҲНИНГ АР-РАББ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

АР-РАББ (الربّ)

Аллоҳ Қуръонда Ўзини Ар-Рабб — Робб, Эга ва Ҳукмрон деб  900 мартадан ортиқ зикр қилади. Ар-Рабб — бутун яратилишга ҳақиқий ғамхўрлик қиладиган, уни энг мукаммал тарзда парваришлайдиган ягона Зотдир. У бизларни яратган, бизларни ризқлантирган, мавжудотни илк ҳолатидан энг юксак камолотгача тарбиялаб, бошқариб борадиган Зотдир.

Робб, Эга, Яратувчи ва Парваришловчи Зот

Рабб сўзи ро–бо–бо илдизидан келиб чиққан бўлиб, учта асосий маънони англатади. Биринчи маъно — эга, соҳиб ёки ҳукмрон бўлиш. Иккинчи маъно — ғамхўрлик қилиш, озиқлантириш, ризқ бериш ва таъминлаш. Учинчи маъно — тарбиялаш, улғайтириш ва камолотга етказиш.

Бу илдиз Қуръонда 980 марта, тўрт хил шаклда келган. Масалан:
ربّي — “Роббим”,
الربّانيون — “роббонийлар”,
ربّيون — “диний олимлар”.

Луғавий жиҳатдан Рабб сўзи эга (молик), ҳукмрон (c), ғамхўр ва ризқ берувчи (ал-қайюм), ҳамда барча нарсани таъминлаб турувчи (ар-раззоқ) маъноларида ишлатилади.
(Ибн Манзур, Лисон ал-Араб)

Тарбия сўзи ҳам шу илдиздан келиб чиққан бўлиб, ғамхўрлик қилиш ва парваришлаш маъносини англатади. У кўпинча болаларни қандай тарбиялаб, улғайтиришимизга нисбатан ишлатилади.

Рабб сўзи сифат билан қўшилиб, инсонларга нисбатан ҳам ишлатилиши мумкин. Масалан: рабб уд-доор — “уй эгаси”. Лекин мутлақ маънода фақат Аллоҳ Ар-Раббдир. У барча мавжудотнинг ҳақиқий ва тўлиқ Эгасидир ва ҳар бир мавжудотни мавжудликнинг ҳар бир босқичида ғамхўрлик билан парваришлайди.

Ар-Рабб Ўзи айтади:

«Оламлар Робби бўлган Аллоҳга ҳамд бўлсин»
(Қуръон, 1:2)

«Эсланг, Роббинг фаришталарга: “Албатта, Мен ерда халифа яратаман”, деган эди…»
(Қуръон, 2:30)

«Шунда Закариё Роббига дуо қилиб деди: “Эй Роббим! Ўз ҳузурингдан менга пок насл ато эт. Албатта, Сен дуоларни эшитувчисан”»
(Қуръон, 3:38)

Рубубият тавҳиди

Ҳақиқий мусулмон иймон келтириб, ҳаётида яшаши шарт бўлган тавҳид турларидан бири — рубубият тавҳидидир. Бу — Аллоҳнинг Робблигида Ягона эканини эътироф этишдир. Яъни яратиш, бошқариш, ризқ бериш, ҳаёт ва ўлим бериш, ёмғир тушириш, парваришлаш каби барча амаллар фақат Аллоҳга хос эканига ишонишдир. 

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи юборилган мушриклар ҳам рубубият тавҳидини умумий маънода инкор этмаган эдилар. Ар-Рабб шундай дейди:

«Агар сен улардан: “Осмонлару ерни ким яратган?” деб сўрасанг, албатта: “Қудратли ва Билувчи Зот яратган”, дейдилар»
(Қуръон, 43:9)

Лекин улар ибодат ва илоҳлик тавҳидини (улуҳият тавҳиди) эътироф этмадилар ва бутларга ибодат қилдилар.

Аллоҳнинг Робблигини тан олиш инсоннинг ҳақиқий мусулмон бўлиши учун етарли эмас. Унинг талаб қилган нарсасини ҳам эътироф этиш лозим — яъни Аллоҳнинг илоҳликда ҳам Ягона эканини қабул қилиб, ибодатни фақат Унга бағишлаш шарт.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. «Роббил-оламин» деганда уни, Роббингизнинг улуғлигини ҳис қилинг. У фақат инсонлар оламининг эмас, балки фаришталар, жинлар, галактикалар ва бутун мавжудотнинг Роббидир ва ҳар бир нарсага ғамхўрлик қилади. Буни ҳис қилиш Унга бўлган муҳаббатингизни, қўрқувингизни ва умидингизни оширсин. «Субҳана раббийал-азим», «Субҳана раббийал-аъло» дея шу зикрларни айтганда, Аллоҳ сизларнинг ҳақиқий Роббингиз эканини эсланг. Намознинг ўзи шу гўзал исм билан тўлган.

2. Рубубият тавҳиди билан яшанг.
   Кундалик ҳаётингизда рубубият тавҳидини англанг ва у билан яшанг. Касаллик, қурбонлик қилиш қийин бўлган пайтда билинг — ҳаёт ва ўлимни фақат Ар-Рабб беради. Қўрқув ва изтироб пайтида фойда келтириш ва зарарни кетказиш фақат Ар-Рабб қўлидадир. Бирор нарсага муҳтож бўлсангиз, билинг — дуоларга жавоб берувчи фақат Удир.

3. Қуръондаги «Раббана» дуоларидан фойдаланинг.
   Энг мукаммал ва гўзал дуолар Қуръон ва суннатда келган бўлиб, уларни пайғамбарлар, расуллар ва солиҳлар айтганлар. Қуръонда Раббана (“Роббимиз”) ёки Раббий (“Роббим”) сўзи билан бошланадиган кўплаб дуолар бор.
   
   Ота-оналар учун қилинган гўзал дуолардан бири: «Икковларига меҳрибонлик ила хокисорлик қанотингни пастлат ва: «Роббим, алар мени кичикликда тарбия қилганларидек, уларга раҳим қилгин», деб айт.» (Қуръон, 17:24)

4. Роббингизга таваккал қилинг.
   Ар-Рабб ҳар қандай ҳолатда сизга ғамхўрлик қилаётганини билинг ва Унинг барча ишларига ишонинг. Бу гўзал оятдан илҳом олинг: «(Мусо) деди: “Йўқ! Албатта, мен билан Роббим бор, У мени ҳидоят қилади”» (Қуръон, 26:62)

Эй Аллоҳ, эй Ар-Рабб!

Ёлғиз ўзинг бизнинг Роббимиз, Эгамиз ва Парвардигоримизсан. Бизларни Ягона Робб эканингга қатъий иймон келтирувчи, шу иймон билан амал қилувчилардан қил. Китобингда ва Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи суннатида келган энг гўзал дуолар билан Сени чақиришга муваффақ қил. Бизларни Сенга таваккал қилиш ва барча ишларингдан рози бўлиш билан зийнатла. Омин.