АЛЛОҲНИНГ АД-ДАРР ИСМИ ВА МАЪНОСИ

الضَّارّ

Аллоҳ Ўзини Ад-Дарр — зарарни етказувчи Зот сифатида танитади. Бу исм зарарни мустақил куч ёки тасодиф сифатида кўрсатмайди; ҳар қандай мушкулот, йўқотиш ёки зарар илоҳий ҳикмат доирасида намоён бўлишини англатади. Шу боис Ад-Дарр ҳаётдаги қийин ҳолатларни маъносиз деб эмас, балки мақсадли жараён сифатида кўришга чорлайди.

Ад-Дарр исми Ан-Нафиъ исми билан жуфт ҳолда тушунилади. Чунки фойда ҳам, зарар ҳам бир манбадан келади ва бир-бирини инкор этмайди. Айрим пайтда зарар деб қабул қилинган ҳолат кейинчалик фойдага айланиши, фойда деб ўйланган нарса эса оқибатда мушкулот келтириши мумкин. Бу жуфтлик ҳаётни фақат ҳозирги таъсир билан эмас, оқибат билан баҳолашни ўргатади.

Ад-Дарр сўзи ض-ر-ر (дод–ро–ро) илдизидан келиб чиққан бўлиб, луғавий жиҳатдан “зиён етказмоқ”, “оғирлик келтирмоқ” маъноларини қамраб олади. Ад-Дарр инсонлар наздидаги зарарнинг қачон ва қай миқдорда керак эканини Ўз ҳикмати билан белгилайдиган Зот эканини билдиради.

Қуръонда бу ҳақиқат очиқ баён қилинади:
«وَإِن يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ ۖ وَإِن يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ ۚ يُصِيبُ بِهِ مَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ۚ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ»
Агар Аллоҳ сенга бирон зиён етказса, Уни кетказувчи Ундан ўзга йўқ. Агар сенга яхшиликни ирода қилса, Унинг фазлини қайтарувчи ҳам йўқ. У бандаларидан кимни хоҳласа, ўшага етказур. У Ғафур ва Раҳимдир.
(Юнус, 10:107).

Бу оят Ад-Дарр исмининг чегарасини белгилайди: зарар мутлақ мустақил куч эмас. У ҳам фойда каби илоҳий иродага боғланган. Ад-Дарр инсонларни бир-бирини бир-бирини қоралаш ва таъна қилишдан ёки тақдирга қарши курашишдан сақлаб, ўзлари тушган зарар ҳолатини тўғри ўқишга йўналтиради.

Ад-Дарр исмини англаш қийин вазиятларда саросимани камайтиради. Инсон ҳар бир етган зарар ва мушкулотни жазо деб қабул қилмайди. Айрим тўсиқлар асраш, тўхтатиш ёки йўналишни ўзгартириш вазифасини бажариши мумкинлиги англашилади. Шу билан реакция ўрнини мулоҳаза эгаллайди.

Ад-Дарр билан яшаш сабрни чуқурлаштиради. Оғриқ ёки йўқотишлардан тушкинликка тушиб қолмасликка ўргатади; вақт ўтиши билан очиладиган ҳикматга жой қолдирилади. Бу ҳис қарорларда шошмасликни, муносабатларда вазминликни сақлайди.

Бу исм инсонни мувозанатга чақирaди. Чунки фақат фойда ортидан қувиш ҳаётни бир ёқлама қилади. Зарар деб туюлган пайтларда ҳам тўхтаб, ҳолатни тўғри ўқиш қобилияти шаклланади. Шу билан ҳаёт барқарор йўлга тушади.

Эй Ад-Дарр, Бизларни зарар келганда норозилик, исён ва ҳаддан ошишдан асра. Дил ва тилларимизни Сенинг тақдирингни шикоят қилишидан, қўлларимизни эса зулмга шерик бўлишидан сақла. Бизга зарар келганда бошқаларга озор етказиб қўйишимиздан асра.