АЛЛОҲНИНГ АЛ-БОҚИЙ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

البَاقِي

Аллоҳ Ўзини Ал-Боқий — абадий қолувчи, ўзгаришга учрамайдиган Зот сифатида танитади. Бу исм мутлақ барқарорликни ифода қилади, борлиқдаги барча нарсанинг ўткинчи эканини англатади. Вақт ўтиши, ҳолатлар алмашиши ва шаклларнинг йўқолиши ҳаётнинг табиий қонуни бўлса, Ал-Боқий шу ўзгаришлардан мустасно бўлган ягона Ҳақиқатни билдиради.

Ал-Боқий исми "фано" тушунчасига қарши қўйилган маъно эмас, балки унинг чегарасини белгилайдиган исмдир. Йўқолиш бор жойда қолувчи мавжуд бўлиши шарт. Шу нуқтада Ал-Боқий ўткинчи нарсаларни мутлақ мақсадга айлантириб қўймасликка чақиради. 

Ал-Боқий сўзи ب-ق-ي (ба–қоф–йо) илдизидан келиб чиққан бўлиб, луғавий жиҳатдан “қолмоқ”, “давом этмоқ” маъноларини қамраб олади.  Аллоҳга нисбатан Ал-Боқий — бошланиш ва тугашдан мустасно бўлган, абадий давом этувчи Зот эканини билдиради.

Қуръонда бу ҳақиқат очиқ баён қилинади:
«كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ ۝ وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ»
Барча жонзот фонийдир. Улуғлик ва икром эгаси Роббингнинг Ўзигина боқийдир.
(Раҳмон, 55:26–27).

Бу оят Ал-Боқий исмининг моҳиятини равшанлаштиради: барча мавжудот йўқолишга маҳкум, фақат Аллоҳгина қолувчидир. Шу орқали ҳаётга қараш мезони шаклланади — нимага таяниш кераклиги ва нимани ўткинчи деб билиш лозимлиги аниқланади.

Ал-Боқий исмини англаш "қадр" тушунчасини ойдинлаштиради. Ўткинчи мақом, мол ёки одамлар тарафидан қўйилган баҳо мутлақ қадр сифатида қабул қилинмайди. Барқарор қадр-қиймат фақат қолувчи Ҳақиқатга боғланганда пайдо бўлиши англашилади. 

Ал-Боқий билан яшаш сабрни мустаҳкамлайди. Таянч йўқолмайдиган, боқий манбага асосланганда ўзгарувчан шарт-шароит ва ҳолатлар инсонни эзиб қўймайди, аксинча, руҳий тушкинликдан сақлайди. Қийинчилик ҳам, қулайлик ҳам абадий эмаслиги англашилиб, қарорларда вазминлик ва муносабатларда барқарорлик шаклланади.

Бу исм ўткинчи манфаат учун боқий қиймат қурбон қилинмаслиги шартлигини ўргатади. Шу боис инсон ўз ортидан барқарор амаллар қолдиришга интилади: ростгўйлик, адолат ва эзгу ният каби амаллар шу нуқтада алоҳида аҳамият касб этади.

Ал-Боқий ҳаётга маъно беради. Ўткинчи ташвишлар мутлақлаштирилмайди, уларга аҳамият берилмайди, чунки охирги нуқта боқий Ҳақиқат экани унутилмайди. Шу тарзда қалбда хотиржамлик, ҳаракатда эса собит йўналиш қарор топади.

Эй Ал-Боқий, Сен абадий қолувчи Зот сан. Қалбларимизни ўткинчи нарсаларга, ҳавойи-нафсимизга боғланиб қолишидан асра, асл таянч фақат сенинг боқий Ҳақиқатинг эканлигини англашимизга ёрдам бер. Бизларни ҳузурингга иймон ва солиҳ амаллар билан қайтгувчилардан қил ва жаннатингда жамолингга назар солгувчилардан айла.