АЛЛОҲНИНГ АЛ-МАНИЪ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

الْمَانِع

Аллоҳ Ўзини Ал-Маниъ — манъ этувчи, зарарли нарсалардан асровчи, ҳикмат билан тўсиқ қўювчи Зот сифатида танитади. Бу исм тўсиқнинг қўйилишини ҳимоя қилиш ва сақлаш сифатида очиб беради. Ал-Маниъда қўйилган ҳар бир тўсиқ тасодиф эмас; у инсонни зарардан асраш учун белгиланган ўлчовдир.

Ал-Маниъ исми Ал-Муътий исми билан уйғун ҳолда тушунилади. Чунки бериш ҳам, тўсиш ҳам бир ҳикматга боғланган. Инсон учун хайр деб кўринган нарса ҳар доим берилиши шарт эмас; айрим пайтда айнан бермаслик уни асраш бўлади. Шунингдек, тўсилиб қолган йўл ҳар доим йўқотиш эмас, балки зарардан сақлаш ёки тўғри томонга буриш вазифасини ўтайди. Шу жиҳатдан Ал-Муътийнинг бериши ҳам, Ал-Маниънинг тўсиши ҳам бир-бирига зид эмас, балки ҳаётни мувозанатда ушлаб турувчи ягона ҳикматнинг икки кўринишидир.

Ал-Маниъ сўзи م-ن-ع (мим–нун–айн) илдизидан келиб чиққан бўлиб, луғавий жиҳатдан “тўсмоқ”, “йўл қўймаслик”, “ҳимоя қилмоқ” маъноларини қамраб олади. Бу илдизда қаттиққўллик эмас, назорат ва асраш устун туради. Аллоҳга нисбатан Ал-Маниъ — бандани ўз зарарига ишлайдиган йўллардан сақлаб қолувчи Зот эканини англатади.

Қуръонда бу қонуният очиқ баён қилинади:
«مَا يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلَا مُمْسِكَ لَهَا ۖ وَمَا يُمْسِكْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ» —
«Аллоҳ одамларга не раҳматни очса, бас, уни тутиб қолгувчи бўлмас. У зот тутиб қолган нарсани Ундан кейин қўйиб юборгувчи бўлмас. У зот Азийзу Ҳакиймдир»
(Фотир, 35:2).

Бу оят Ал-Маниъ исмининг моҳиятини равшанлаштиради: очиш ҳам, тўсиш ҳам ягона ҳикматга боғланган. Нимаки очилса, уни ҳеч ким тўса олмайди; нимаки тўсилса, уни ҳеч ким мажбурлаб оча олмайди. Шу боис Ал-Маниъ қудрат ва ҳикмат билан асровчи Зотдир.

Ал-Маниъ исмини англаш ҳаётдаги тўсиқларга муносабатни ўзгартиради. Ҳар бир бермаслик камайиш эмаслиги, баъзан айнан тўсиш асраш экани аниқлашади. Шу боис шошқалоқ норозилик ўрнини сабр ва кузатиш эгаллайди.

Ал-Маниъ билан яшаш ҳадни - чегарани билишни мустаҳкамлайди. Ҳар бир истак дарҳол амалга ошмаслиги табиий экани қабул қилинади. Бундай қабул ҳаракатни тўхтатмайди; аксинча, ниятни поклашга, мақсадни қайта белгилашга ва тўғри вақтни кутишга олиб келади.

Бу исм муносабатларда ҳам меъёрни сақлайди. Ҳамма нарсага эгалик қилиш ёки ҳар бир ҳолатни назорат қилиш истаги пасаяди. Чунки тўсиш ҳам ҳимоя экани англашилади. Шу тарзда қалбда шукр ва хотиржамлик мустаҳкамланади.

Ал-Маниъ ҳаётни тартибга солади. Чегаралар бўлмаган жойда бетартиблик пайдо бўлади; ҳикмат билан қўйилган тўсиқ эса ҳаракатни тўғри томонга йўналтиради. Инсон шу орқали зарардан сақланиб, фойдали йўлни топади.

Эй Ал-Маниъ, Сен ҳикмат билан асровчи Зотсан. Бизларни ўзимизга зарар келтирадиган йўллардан асра, тўсишинг ортидаги ҳикматни англашга сабр бер. Берганингга шукр қилишни, тўсганингни эса ҳимоя деб қабул қилишни насиб эт.