АЛЛОҲНИНГ АР-РОФЕЪ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

الرَّافِع

Аллоҳ Ўзини Ар-Рофеъ — кимни хоҳласа кўтарувчи, кимни хоҳласа мартабасини баланд қилувчи Зот сифатида танитади. Ар-Рофеъ исми кўтаришни тасодифий муваффақият ёки инсон меҳнатининг мустақил натижаси сифатида эмас, балки илоҳий ирода, адолат ва ҳикмат билан амалга ошадиган қарор сифатида англатади, чунки ҳақиқий баландлик Аллоҳ томонидан берилади ва у масъулият ҳамда синовни бирга олиб келади. Шу маънода Ар-Рофеъ исми инсонга мансабни мақсад эмас, омонат деб билишни ўргатади.

Ар-Рофеъ исми Ал-Хофид исми билан узвий боғлиқдир, чунки пастлатиш ва кўтариш илоҳий тартибнинг икки томони бўлиб, улар адолат мувозанатини таъминлайди. Аллоҳ кимни кўтарса, бу уни мағрур қилиш учун эмас, балки ҳаққа хизмат қилиш, масъулиятни адо этиш ва адолатни қарор топтириш учун бўлади; кимни пастлатса эса, бу ҳам ҳалокат учун эмас, балки кибрни синдириш, ҳадни англатиш ва ҳақиқатни очиш учун бўлади. Шу билан мартабанинг ўзгариши инсонлар ўртасидаги ўлчов эмас, илоҳий ҳукм экани равшан бўлади.

Ар-Рофеъ сўзи ر-ف-ع (ро–фа–ъа) илдизидан келиб чиққан бўлиб, у кўтариш, баландлатиш ва юксалтириш маъноларини қамраб олади. Луғавий жиҳатдан бу илдиз қуйидан юқори ҳолатга чиқаришни англатади. Аллоҳга нисбатан эса Ар-Рофеъ — бандаларнинг мартабасини маънавий, ахлоқий ёки ижтимоий жиҳатдан Ўз ҳикмати билан юксалтирувчи Зот эканини билдиради; шунинг учун ҳақиқий юксалиш нафснинг эмас, ҳақиқатга яқинлашишнинг натижасидир.

Қуръонда Аллоҳ азза ва жалл кимни кўтариш ҳам, кимни пастлатиш ҳам Ўз қўлида эканини баён қилади: «تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاءُ وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَاءُ ۖ بِيَدِكَ الْخَيْرُ» — «Сен мулкни хоҳлаганингга берурсан, хоҳлаганингдан тортиб олурсан, хоҳлаганингни азиз қилурсан, хоҳлаганингни хор қилурсан. Яхшилик Сенинг қўлингдадир» (Оли Имрон, 3:26). Бу оят Ар-Рофеъ исмининг маъносини очади: ҳақиқий азизлик ва юксалиш Аллоҳнинг иродаси билан бўлади.

Ар-Рофеъ исмини англаш инсонни икки хатардан сақлайди: мартабаси кўтарилганда кибрга берилишдан ва мартабаси пастлатилганда умидсизликка тушишдан. Чунки юксалишнинг мақсади ўзини улуғлаш эмас, балки ҳаққа хизмат қилишдир; шу боис ҳақиқий юксалиш тақвода ва хулқда намоён бўлади. Қуръон бу ҳақиқатни очиқлайди: «يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ» — «Аллоҳ сизлардан иймон келтирганларни ва илм берилганларни даражалар билан кўтаради» (Мужодала, 58:11).

Ар-Рофеъ исми билан яшаш инсонга ҳар қандай ҳолатда ҳам масъулиятни унутмасликни, мансабни эса вазифа сифатида қабул қилишни ўргатади. Инсон кўтарилганда ўзини устун кўрмайди, балки хизматни кўпайтиришга интилaди; пастлатилганда эса у сабр қилади, чунки биладики, юксалиш ҳам, пасайиш ҳам илоҳий тарбиянинг бир қисмидир. Шу маънода Ар-Рофеъ исми қалбда камтарликни, ақлда ҳикматни ва амалларда адолатни қарор топтиради.

Эй Ар-Рофеъ, Сен кимни хоҳласанг ҳикмат билан кўтарасан ва кимни хоҳласанг адолат билан пастлатасан. Бизларни кўтарилганда кибрдан, пастлатилганда умидсизликдан сақла. Қалбларимизни ҳаққа боғла ва бизларни қайси ҳолатда бўлсак ҳам адолатдан оғишмайдиган бандаларингдан қил. «وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ» — «Бу кунларни Биз одамлар орасида навбатлаб айлантирамиз» (Оли Имрон, 3:140).