АЛЛОҲНИНГ АЛ-БОТИН ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

АЛ-БОТИН (الباطن)

Аллоҳ Ўзини Ал-Ботин — Яширин, Ғайбни билувчи Зот — деб Қуръонда бир марта зикр қилади. Ал-Ботин — махлуқот идрокидан пинҳон бўлган Зотдир. У бу дунёда кўзга кўринмайди, аммо Унинг мавжудлиги яратилишдаги аломатлари орқали ошкордир. У махлуқотнинг барча ички ҳолатларини тўлиқ билувчидир.

Яширин ва Яқин, Барча Пинҳонни Билувчи Зот

Ботин сўзи ба–то–на илдизидан келиб чиққан бўлиб, икки асосий маънони англатади. Биринчи маъно — пинҳон бўлиш ва яшириниб ётиш. Иккинчи маъно — ичкарида бўлиш ва ич-ичига кириб бориш.

Бу илдиз Қуръонда 25 марта, беш хил ясалма шаклда келган. Масалан:
بطَن — “яширин бўлди”,
بطون — “бачадонлар”,
البطون — “қоринлар”,
باطنه — “унинг ичи”.

Луғавий жиҳатдан зоҳир ва ботин қарама-қарши маъноларни билдиради: зоҳир — ошкор ва кўринадиган, ботин эса — ички ва яширин. Араб тилида бутн сўзи инсон танасида пинҳон жойлашган қорин ёки бачадонни англатади.

Бу икки қарама-қарши сифат Аллоҳ азза ва жаллнинг мукаммал сифатларида жамланган. У ҳам Аз-Зоҳир, ҳам Ал-Ботиндир. У — ошкор Зотдир: барча нарса фақат У орқали ошкор бўлади ва Унинг аломатлари орқали Уни биламиз, аммо бу дунёда Уни идрок қила олмаймиз.

Ал-Ботин Ўзи айтади:

«У — Аввалдир ва Охирдир, Зоҳирдир ва Ботиндир. У ҳар бир нарсани Билувчидир»
(Қуръон, 57:3)

Мусо алайҳиссаломнинг саволи

Ал-Ботин айтади:

«Мусо белгиланган вақтида келиб, Роббиси билан сўзлашганда, у деди: “Эй Роббим, Ўзингни менга кўрсат, Сени кўрай”. Аллоҳ деди: “Сен Мени ҳеч қачон кўра олмайсан. Лекин тоғга қара: агар у ўз ўрнида турса, сен Мени кўрасан”. Роббиси тоғга тажалли қилганда, уни парчалаб юборди ва Мусо ҳушидан кетиб йиқилди»
(Қуръон, 7:143)

Бу оят Аллоҳ азза ва жаллни бу дунёда кўриш мумкин эмаслигига далилдир. Аллоҳ Мусога: «Лан тараний» — “Сен Мени кўра олмайсан” деди. Бу ердаги “лан” сўзи мутлақ рад этишни англатмайди. Охиратда мўминлар учун энг катта неъмат — Аллоҳни кўриш неъматидир:

«У кунда баъзи юзлар ёруғ бўлур. Улар Роббиларига қараб турурлар»
(Қуръон, 75:22–23)

Тавротда келтирилишича, Аллоҳ Мусога шундай деган: «Эй Мусо! Мени ҳеч бир тирик жон кўрмайди, акс ҳолда ҳалок бўлади, ва ҳеч бир қаттиқ нарса Мени кўрмайди, акс ҳолда парчаланади».

Аллоҳ Ал-Ботиндир ва Мусо алайҳиссаломга Уни ўлимли кўзлар билан кўриш мумкин эмаслигини хабар қилди. Биз ҳам яширин нарсаларни кўра олмаймиз, шунингдек жуда ёрқин манзараларга ҳам яланғоч кўз билан боқа олмаймиз. Бироқ Унинг амаллари, яратилишдаги аломатлари ва ваҳий орқали Ал-Ботин мавжуд эканини биламиз ва шу орқали У ҳақида бир оз билимга эгамиз.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин? 

1. Ал-Ботиндан тасалли топинг. Қачон ёлғиз, қўрққан ёки изтиробда бўлсангиз, Аллоҳ барча яширин нарсаларни, жумладан фикрларингиз ва ички ҳолатларингизни билишини унутманг. У сизларни ҳақиқий билиб турувчи ягона Зотдир. Намоз ва дуода У билан гаплашинг, ёрдам сўранг ва У кўринмас бўлса-да, сизни энг яхши билувчи Зот эканини ҳис қилиб таскин топинг. 

2. Ичингизда ҳам, ташқарингизда ҳам рост бўлинг. Ҳадид сурасида Аллоҳ ботинуҳу сўзини қиёматда мўминлар билан мунофиқлар орасига қўйиладиган деворни тасвирлашда ишлатади. Унинг ичи раҳмат, ташқариси эса азоб бўлади: "Мунофиқ ва мунофиқалар иймонлиларга: «Тўхтаб туринглар, биз ҳам нурингиздан бир оз олайлик», деган ва уларга: «Ортингизга қайтинг ҳамда нур қидиринг», дейилган кунда. Бас, уларнинг орасига эшиги бор қўрғон урилур. Унинг ичида раҳмат, ташқарисида — олдида азобдир". (Қуръон, 57:13). Улар зоҳиран мўминлар билан эди, аммо қалблари бўш, ниятлари йўқ эди. Улар гуноҳларга берилиб кетдилар, Аллоҳнинг қудратидан шубҳаландилар ва ўлим келгунча гуноҳларини енгил санадилар. Шайтон уларни шундай алдади (Ибн Касир тафсири). Бундан ибрат олинг, ниятларингизни текшириб юринг, риёдан сақланинг ва Аллоҳни сўзда ҳам, амалда ҳам зикр қилинг, шунда жаннат тарафида бўласиз. 

3. Ал-Ботинни Унинг аломатлари орқали ёд этинг. Аллоҳни кўра олмасангиз ҳам, У яратган нарсалар ҳақида тафаккур қилиш орқали Уни ёд этиб, муҳаббатингизни оширишингиз мумкин. Жарир ибн Абдуллоҳ ал-Бажалий айтган: «Биз Пайғамбар билан тўлин ойли кечада эдик. У ойга қараб деди: “Сизлар Роббингизни шу ойни кўрганингиздек кўрасизлар, Уни кўришда қийналмайсизлар”» (Бухорий, Муслим). 

4. Гуноҳларингизни яширинг. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар: «Умматимнинг барчаси мағфират қилинади, очиқ гуноҳ қилувчилардан ташқари. Кечаси гуноҳ қилиб, Аллоҳ уни яшириб қўйган бўлса-да, эрталаб “фалон кеча шундай қилдим” деб айтиши — очиқ гуноҳ қилишдир» (Бухорий, Муслим). Гуноҳларингиз билан мақтанманг ва бошқаларнинг яширилган гуноҳларини фош қилишга уринманг.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Ботин!

Сен Яширин ва барча пинҳонни Билувчи Зотсан. Ниятларимизни покла, бизни мунофиқликдан асра. Ичимизни ҳам, ташқаримизни ҳам Сен рози бўладиган қил. Бизларни Сенинг аломатларинг ва ваҳийларинг ҳақида тафаккур қилувчилардан қил. Гуноҳларимизни яшир ва уларни ошкор қилишдан муҳофаза эт. Жаннатда ҳар куни Сени кўриш неъматини бизларга насиб эт. Омин.