АЛЛОҲНИНГ АЛ-ҚАРИБ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

АЛ-ҚАРИБ (القريب) 

Аллоҳ Ўзини Ал-Қариб — Энг Яқин Зот деб Қуръонда бир марта зикр қилади. У инсонларга эшитиши, кўриши, билиши ва гувоҳлиги билан энг яқин бўлган Зотдир. Охиратда энг муваффақиятлилар — Ал-Қарибга энг яқин бўлганлардир.

Қариб сўзи қоф–ро–ба илдизидан келиб чиққан бўлиб, учта асосий маънони англатади:

1. яқин бўлиш, яқинлашиш;

2. қариндошлик, яқин алоқа;

3. тақдим қилиш, қурбонлик қилиш.

Бу илдиз Қуръонда 96 марта, ўн бир хил ясалма шаклда келган. Масалан:
تَقْرَبُوا — “яқинлашманглар / яқинлашинглар”,
الْقُرْبَىٰ — “қариндошлар”,
قَرِيبٌ — “яқин”,
الْمُقَرَّبِينَ — “яқин қилинганлар”.

Луғавий жиҳатдан қариб вақт ёки маконга нисбатан яқинликни англатади. Унинг зидди — баъид (узоқ). Қариб сўзи жисмоний яқинликни ҳам, маънавий яқинликни ҳам ифодалайди. Масалан, “у инсон қалбимга яқин” деганда, жисмоний эмас, маънавий яқинлик назарда тутилади.

Аллоҳ — Ал-Қариб. У бутун инсониятнинг ҳар бир ҳаракати, ҳис-туйғуси ва фикрини мукаммал эшитиши, кўриши ва билиши билан яқиндир.

Ал-Қариб айтади:

قُلْ إِن ضَلَلْتُ فَإِنَّمَا أَضِلُّ عَلَىٰ نَفْسِي ۖ وَإِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي ۚ إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ
(Қуръон, 34:50)

Маъноси:
Айтинг: Агар адашсам, фақат ўз зараримга адашаман. Агар ҳидоят топсам, бу Роббим менга ваҳий қилгани сабаблидир. Албатта, У Эшитувчи ва Яқин Зотдир.

Аллоҳнинг яқинлигининг турлари

Аллоҳ — Ал-Қариб, Унинг яқинлиги икки турлидир.

Биринчи тур — умумий яқинлик. Бу яқинлик мўминга ҳам, кофирга ҳам; солиҳга ҳам, гуноҳкорга ҳам тааллуқлидир. Аллоҳ барчани билиши, кўриши ва эшитиши билан қамраб олган. Аллоҳ таоло айтади:

مَا يَكُونُ مِن نَّجْوَىٰ ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ وَلَا أَدْنَىٰ مِن ذَٰلِكَ وَلَا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مَا كَانُوا
(Қуръон, 58:7)

Маъноси:
Уч кишининг махфий суҳбати бўлса, Аллоҳ тўртинчисидир; беш киши бўлса, Олтинчисидир. Улар бундан кам ёки кўп бўлишсин — қаерда бўлсалар ҳам, Аллоҳ улар билан биргадир.

Иккинчи тур — махсус яқинлик. Бу яқинлик унга интилган мўминларга насиб этади. Аллоҳ таоло айтади:

وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ ۝ أُولَٰئِكَ الْمُقَرَّبُونَ ۝ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ
(Қуръон, 56:10–12)

Маъноси:
(Яхшиликда) илгарилаб кетганлар — ана ўшалар яқин қилинганлардир. Улар неъматларга тўла жаннатларда бўладилар.

Муқаррабунлар — Ал-Қарибга яқин қилинган бандалардир. Улар иймон келтириб, солиҳ амал қилганлари учун Аллоҳнинг ёрдами, муҳофазаси ва баракасига дунёда ҳам, охиратда ҳам эришадилар. Жаннатда эса Унга макон жиҳатидан ҳам яқин бўладилар.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Қалбингизни Ал-Қарибга очинг
   Айримлар: “Намозда ҳузур йўқ, Аллоҳга яқинликни ҳис қилмаяпман”, дейишади. Ал-Қариб эканини англанг: ёмон кунларингизни ҳам, яхши кунларингизни ҳам У билиб туради. Шунинг учун намозингизда қалбингизни Унга очинг, ташвишларингизни дуога айлантиринг, шукрингизни баён қилинг. Аллоҳ таоло айтади:

إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُّجِيبٌ
(Қуръон, 11:61)

Маъноси:
Албатта, Роббим Яқин ва Жавоб Берувчи Зотдир.

2. Унинг даъватига жавоб беринг
   Аллоҳ таоло айтади:

وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ
(Қуръон, 2:186)

Маъноси:
Агар бандаларим Мен ҳақимда сендан сўрасалар, (айт): албатта, Мен Яқинман. Дуо қилувчи Мени дуо қилганда, унинг дуосига жавоб бераман. Бас, улар ҳам Менинг даъватимга жавоб берсинлар ва Менга иймон келтирсинлар, шоядки тўғри йўл топсинлар.

Ал-Қарибга фақат дуо қилибгина қолмай, Қуръон ва Суннатда келган амр ва қайтариқларга ҳам амал қилинг.

3. Ёмон амалларингиздан уялинг
   Аллоҳ таоло айтади:

إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ
(Қуръон, 34:50)

Маъноси:
Албатта, У Эшитувчи ва Яқин Зотдир.

Аллоҳ сизга жуда яқин эканини билиш қалбга тасалли беради, бироқ айни пайтда ёмон сўз, ёмон амал ва ниятлардан уялишга ҳам ундайди. Аллоҳ бўйин томирингиздан ҳам яқин эканини унутманг.

4. Қиёмат куни яқин эканини билинг
   Аллоҳ таоло айтади:

اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مُّعْرِضُونَ
(Қуръон, 21:1)

Маъноси:
Одамлар учун ҳисоб вақти яқинлашди, улар эса ғафлатда юз ўгирмоқдалар.

Ал-Қариб Қуръонда Қиёмат куни яқин эканини кўп бора эсга солади. Шуни билиб, ўзингизни ҳисоб қилиб юринг, тавба ва истиғфорни кўпайтиринг.

5. Муқаррабунлардан бўлишга интилинг. Муқаррабунлар жаннатда энг юқори мақомга эга бўладилар. Улар орасида пайғамбарлар, сиддиқлар, шаҳидлар ва солиҳлар бор.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Қариб!

Сен бизга яқинсан. Бизларни Сенга яқинлашишга интилувчилардан қил. Фақат Сенга юзланишни, даъватингга жавоб беришни насиб эт. Қиёмат кунига тайёргарлик кўришда ёрдам бер ва Муқаррабунлардан қил. Омин.