АЛЛОҲНИНГ АС-САМАД ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

Ас-Сомад (الصمد)

Аллоҳ Ўзини Ас-Сомад — Абадий, Эҳтиёжларни Қондирувчи, Паноҳ ва Мутлақ Зот — деб Қуръонда бир марта зикр қилади. Ас-Сомад — бутун яратилиш Унга боғлиқ бўлган, Ўзи эса ҳеч қандай ўзгаришга учрамайдиган Зотдир. У барча эҳтиёжларни энг мукаммал тарзда қондиришга қодир ягона Зот бўлиб, Ўзи эса ҳеч кимга ва ҳеч нарсага муҳтож эмас.

Абадий, Боқий Паноҳ, Барча Эҳтиёжларни Қондирувчи Зот

Сомад сўзи сад–мим–дол илдизидан келиб чиққан бўлиб, бир нечта асосий маъноларни англатади. Биринчи маъно — етиб бориш ёки бирор нарсага қаратилмоқ. Иккинчи маъно — мурожаат қилиш ва муҳтож бўлиш. Учинчи маъно — ўзгармасдан, таъсирланмасдан қолиш. Тўртинчи маъно — абадий ва боқий бўлиш.

Бу илдиз Қуръонда фақат бир марта, Сомад исм сифатида келган. Мисоли: الصمد — “Абадий, Мутлақ”.

Луғавий жиҳатдан Сомад — ҳолатлардан таъсирланмайдиган, мустаҳкам нарсани англатади. Сумуд эса қатъийлик ва собитқадамлик маъносини билдиради.

Ас-Сомад — яратилишдаги ҳеч бир нарса Уни ўзгартирмайдиган ва таъсир қилмайдиган Зотдир. У барча эҳтиёж ва истакларда суяниладиган абадий ва мутлақ паноҳдир.

Ас-Сомад Ўзи айтади:

«Айт: “У — Аллоҳ Ягонадир.
Аллоҳ — Сомаддир.
У туғмаган ҳам, туғилмаган ҳам.
Ва Унга ҳеч ким тенг эмас”»
(Қуръон, 112:1–4)

Аллоҳнинг васфи

Қуръонда Аллоҳ азза ва жалл Ўзини Ас-Сомад деб атаган ягона жой — Ихлос сурасидир. Бу фазилатли сура ҳақида Саҳиҳ Муслимда келган саҳиҳ ҳадисда у Қуръоннинг учдан бирига тенг экани айтилган.

Қисқа бўлишига қарамай, бу жуда гўзал ва чуқур сура Аллоҳнинг Ўзини — Унинг Ягона эканини, Сомадийят сифатини ва ҳеч кимга ўхшамаслигини баён қилади. Аллоҳ бу сурани Макка аҳли Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳидан Роббисини ва Унинг “насабини” сўраганларида кучли жавоб сифатида нозил қилди.

Ихлос (холислик) нима?
Бу — амалларни фақат У учун қилиш ва Унинг розилигинигина исташдир, чунки У Ал-Аҳад — Ягона ва Беназирдир. Бу — барча эҳтиёж ва истакларда фақат Унга юзланишдир, чунки У Ас-Сомад — Абадий ва эҳтиёжларни қондирувчи Зотдир. Бу — Унинг сифатларида ҳеч ким Унга тенг эмаслигини ҳаёт тарзига айлантиришдир.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Ихлос сурасини ўқинг ва у билан яшанг.
   Ихлос сурасини кўп ўқиб савоб олинг, лекин фақат шу билан чекланманг. Ундаги ҳар бир сўзни тушунишга ҳаракат қилинг ва унда зикр қилинган Аллоҳнинг исмлари билан яшанг. Бу сурани ўқишни севинг ва бошқаларга ҳам айтиб беринг, гўё Роббингизни тавсифлаётгандек. Фарзандларингизга ҳам бу фазилатли суранинг тарихи ва тафсирини ўргатиб, қалбларига Аллоҳга бўлган муҳаббатни жойланг.

2. Унга муҳтож эканингизни англанг.
   Ас-Сомад маъноларидан бири — мустақил ва Ўзига етарли бўлишдир. Масалан, юқори лавозимдаги раҳбарни олинг: унинг мансабини битта юқоридан келган ёзув тугатиб қўйиши мумкин. У Сомад эмас.

Инсон сифатида яшаш учун биз ҳаво, сув, овқат, ҳатто муҳаббатга муҳтожмиз. Шундай экан, нега ўзимизни мустақилдек тутамиз? Айниқса соғлом ва бой пайтларимизда ҳам Ас-Сомадга боғлиқ эканимизни унутамиз. Шунинг учун ҳар куни ўзингизга Унга муҳтож эканингизни эслатиб туринг.

3. Унга дуо қилинг.
   Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи эрталаб айтадиган гўзал дуоларидан бири:

«يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ أَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ وَلَا تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ»

Маъноси:
Эй Абадий Тирик, эй Барчани ушлаб турувчи Зот! Раҳматинг билан Сенга илтижо қиламан. Барча ишларимни тўғрилаб бер ва мени ҳатто кўз юмишча ҳам ўз нафсимга топшириб қўйма.
(Ҳоким — саҳиҳ)

Бу дуони ёдлаб олинг ва Ас-Сомадга тўлиқ муҳтож эканингизни англаган ҳолда чин дилдан айтиб юринг.

4. Ас-Сомадни истанг.
   Яхши пайтда ҳам, қийин пайтда ҳам Ас-Сомадга юзланинг ва Унга суянинг. У — Абадий Паноҳ ва эҳтиёжларингизни Сиз учун энг яхшисини билган ҳолда қондирувчи Зотдир. Агар сиз ҳақиқатан Ас-Сомадга иймон келтирган бўлсангиз, энг катта истагингиз У билан учрашиш, энг катта қўрқувингиз эса Унинг норозилиги бўлади.

Шунинг учун Аллоҳнинг ҳақиқий бандаси бўлишга интилинг. Имонсиз ўз ҳавойи-нафсининг, мода, қорин ёки молнинг қулидир. Аллоҳдан қалбингиздаги дунё муҳаббатини — одамлар мақтовини ҳам қўшиб — камайтиришини, унинг ўрнига фақат Унинг розилигига бўлган мустаҳкам истак ато этишини сўранг.

Аллоҳ яхшироқ билувчидир.

Эй Аллоҳ, эй Ас-Сомад!
Сен ягона Абадий Паноҳсан. Бизларга ҳар доим Сенга муҳтож эканимизни англашни насиб эт. Барча эҳтиёжларимизда фақат Сенга юзланадиганлардан қил. Қалбларимизни фақат Сенинг розилигингни исташ билан зийнатла. Омин.