АЛЛОҲНИНГ АЛ-АЗИЗ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

Ал-Азиз — Қудратли ва Беназир Енгилмас Олижаноб Зот

Аллоҳ таоло Ўзини Ал-Азиз деб атаган бўлиб, бу исм Қуръонда 92 марта зикр қилинган. Ал-Азиз — барча нарсани енгувчи, ҳамма нарса устидан ғолиб келувчи Зотдир. У — куч ва қудратнинг беназир манбаи бўлиб, Унинг қудратига қарши туриб бўлмайди ва Унинг ҳукмини ҳеч ким қайтариб қўя олмайди. Ал-Азиз кимга истаса иззат, шараф ва куч беради, кимдан истаса уларни тортиб олади; Унинг иродасига қарши ҳеч қандай куч тура олмайди.

Илдиз ва луғавий маъно

Азиз сўзи араб тилидаги айн–зай–зай (ع ز ز) илдизидан келиб чиққан бўлиб, у тўртта асосий маънони англатади. Биринчиси — қудратли ва кучли бўлиш; иккинчиси — олижаноб, улуғ ва юксак мақомли бўлиш; учинчиси — енгилмас ва мағлуб этилмас бўлиш; тўртинчиси — камёб, етиб бўлмас даражада бўлиш.

Бу илдиз Қуръонда 119 марта, етти хил сарфий шаклда келган. Улар орасида: «ва ʿаззаний» — «у мени енгди», «аъаззу» — «қудратлироқ», «иззан» — «иззат» каби шакллар бор.

Луғавий жиҳатдан ал-изз сўзи аслида куч (қувва), қаттиқлик (шиддат) ва ғолиблик (ғалаба) маъноларини англатади. Азиз учта асосий тушунчани ўз ичига олади:
— яъиззу — олижаноблик;
— яъуззу — устун келиш ва ҳукмрон бўлиш;
— яъаззу — кучли ва қудратли бўлиш.

Ал-Азиз — барча нарсани ғолиб келиб бўйсундирган Зотдир. У етиб бўлмас ва мағлуб этилмас Зотдир.

Аллоҳ таоло марҳамат қилади:

«… Ва билингларки, Аллоҳ Азиз ва Ҳакимдир».
(Бақара, 2:260)

«Албатта, Аллоҳ Азиз, интиқом олувчи Зотдир».
(Оли Имрон, 3:4)

«Албатта, Роббинг Азиз ва Раҳимдир».
(Шуъаро, 26:68)

Бу оятлар Ал-Азиз исми қудрат билан бирга ҳикмат ва раҳмат билан намоён бўлишини очиқ кўрсатади.

Ал-Азиз — мақомига етиб бўлмайдиган Зотдир; барча қудрат соҳиби бўлган Зотга қандай қилиб етиб бўлсин? У — Ал-Қоҳир, барча нарсани бўйсундирган Ал-Азиздир. Уни ҳеч нарса енголмайди; демак, бу ерда икки сифат жамланган. У — қувват соҳиби Ал-Азиздир. Шу боис иззат уч маънони қамраб олади ва уларнинг барчаси Аллоҳ таолода комил ҳолда жамланган; У ҳар қандай нуқсондан покдир.

Қудрат ва ҳикмат уйғунлиги

Қуръонда «Ал-Азиз Ал-Ҳаким» бирикмаси 47 марта келган. Бу Аллоҳ таоло Ўз қудратини ҳар доим мукаммал ҳикмат билан қўллашини англатади. Шунингдек, «Ал-Азиз Ар-Раҳим» бирикмаси Шуъаро сурасида ҳар бир ҳалок қилинган қавм қиссасидан кейин такрорланади; бу Аллоҳ таолонинг кофирларга нисбатан ғолиб, мўминларга нисбатан эса айни пайтда раҳмли эканини кўрсатади.

Бу исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Кучни Ал-Азиздан изла

Ал-Азизга иймон қилиш инсонга жасорат беради, чунки у биладики, Роббиси енгилмасдир. Аллоҳ хоҳлагани бўлади, одамлар хоҳламаган бўлса ҳам; Аллоҳ хоҳламагани бўлмайди, одамлар хоҳлаган бўлса ҳам. Шунинг учун банда Аллоҳ розилигини излаб яшайди, сабр ва шукр билан тақдирни қабул қилади, заифлик пайтида эса Ал-Азизга мурожаат қилади.

2. Иззат Исломдадир

Инсоннинг иззати мол-дунёда, мансабда ёки ташқи кўринишда эмас; ҳақиқий иззат фақат Исломдадир. Аллоҳ таоло айтади:

«Мўминларни қўйиб, кофирларни дўст тутаётганлар улардан иззат излайдиларми? Албатта, бутун иззат Аллоҳникидир».
(Нисо, 4:139)

3. Ал-Азиздан яшириниб бўлмас

Инсон ким бўлишидан қатъи назар — тақводор ёки нуфузли бўлсин — Аллоҳнинг қудратидан яширина олмайди. Қуръонда Ал-Азиз исмининг қайта-қайта келиши шу ҳақиқатни доим эслаб юришга чорлайди.

4. Куч ҳар доим иззат дегани эмас

Инсонда ваколат ёки куч бўлса, уни иззат билан ишлатиши шарт. Ота-она, жуфт ёки жамиятда кучни золимликка айлантириш ҳақиқий иззат эмас. Ал-Азиз Ўз қудратини ҳикмат билан қўллайди; банда ҳам шу ибратдан ўрнак олиши керак.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Ким бир мўмин хор қилинганда қўлидан келса-да ёрдам бермаса, Аллоҳ уни Қиёмат куни барча махлуқот олдида хор қилади».
(Аҳмад)

5. Омонат ва иззатни асра

Пайғамбаримиз айтганлар:
«Мусулмоннинг қони, моли ва иззати бошқа мусулмонга ҳаромдир».
(Муслим)

Тил ёки қўл билан зарар етказма, ғийбат ва туҳмат қилма. Биродарингнинг иззатини ҳимоя қилиш орқали Аллоҳнинг азобидан паноҳ топиш мумкин. Пайғамбаримиз айтганлар:
«Ким биродарининг иззатини ҳимоя қилса, Аллоҳ Қиёмат куни унинг юзини дўзах оловидан ҳимоя қилади».
(Термизий)

6. Азиз бўлган Қуръон билан яшa

Аллоҳ таоло Қуръонни ҳам Азиз деб атаган:

«Албатта, Бизга зикр (Қуръон) келганида уни инкор этганлар бор. Ҳолбуки, у Азиз китобдир. Унга олдидан ҳам, ортидан ҳам ботил келмас. У Ҳаким ва Ҳамид Зот томонидан нозил қилинган».
(Фуссилат, 41:41–42)

Бу Қуръон ҳаёт учун тўлиқ қўлланмадир; у Яратувчидан келгани учун инсонни муваффақиятга етаклайди.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Азиз!
Барча қудрат Сенга хосдир. Бизларни Ислом иззати билан зийнатла, кучни нотўғри ишлатишдан асра, фақат Сенинг қудратингга таянадиганлардан қил, Қуръондан манфаат олишни насиб эт ва бизларни золимлардан ҳимоя қил. Омин.