АЛЛОҲНИНГ АС-САМИЙ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

АС-САМИЙ   السميع

Аллоҳ Қуръонда Ўзини Ас-Самий — Барча нарсани Эшитувчи, Доимо Қулоқ Солувчи Зот — деб  45 марта зикр қилади. Ас-Самий — эшитиш ва диққати ҳар бир нарсани қамраб олувчи Зотдир. У ҳар бир сўзни, фикрни ва сирни эшитади, ҳар бир овозга қулоқ солади. Ас-Самий ҳар бир нарсани мукаммал, абадий ва ҳеч қандай чекловсиз эшитади ва унга эътибор беради.

Самий сўзи син–мим–айн илдизидан келиб чиққан бўлиб, тўртта асосий маънони англатади. Биринчи маъно — эшитиш ва тинглаш. Иккинчи маъно — қабул қилиш, қабул қилиб олиш. Учинчи маъно — эътибор бериш. Тўртинчи маъно — маънони тушуниш.

Бу илдиз Қуръонда 185 марта, ўн хил шаклда келган. Масалан:
سَمِعَ — “эшитди, тинглади”,
تُسْمِعُ — “эшиттириш”,
السَّمْع — “эшитиш”.

Луғавий жиҳатдан Самий кучайтириш шаклида келган. Ас-Самий Аллоҳнинг эшитиш сифатининг мукаммаллиги ва тўлиқлигини англатади; Унинг эшитиши ҳеч бир махлуқнинг эшитишига қиёс қилиб бўлмайди. “Ас-Самий” арабча “эшитувчи” деган луғавий маънони англатади. Аллоҳ таолога нисбатан эса бу исм барча мавжуд овозларни, махфий товушларни ва ҳатто дилдаги сўзларни ҳам комил эшитиб турувчи Зотни ифодалайди. Инсонлар турли тилларда гапириши ёки пичирлаб дуо қилиши мумкин – буларнинг барчаси Аллоҳ таолонинг эшитиш доирасига киради. У Зотнинг эшитишидан ҳеч бир воқеа-ҳодиса ва сўз махфий қолмайди, яширин сўз билан ошкора сўз Унинг наздида баробардир.

Қуръони Каримда Ас-Самий исми қуйидаги оятларда баён қилинади:

«Иброҳим билан Исмоил «Эй Роббимиз, биздан қабул эт, албатта, Сенинг Ўзинг эшитувчи, билувчи Зотсан», деб Байтнинг пойдеворларини кўтараётганини эсла.» (Қуръон, 2:127).

«Агар мен адашсам, бу фақат ўз жоним зарарига бўлади. Агар ҳидоят топсам, бу Роббимнинг менга ваҳий қилиши сабаблидир. Албатта, У Барча нарсани Эшитувчи, Яқин Зотдир» (Қуръон, 34:50).

«Албатта, Аллоҳ сизларнинг суҳбатларингизни эшитади. Аллоҳ барча нарсани Эшитувчи, Кўрувчидир» (Қуръон, 58:1).

“Ас-Самий” исмининг файзи шундаки, мўмин банда ҳар бир дуо ва муаммосини Аллоҳ эшитиб туришини англаб яшайди. Бу эътиқод инсон қалбига тасалли ва хотиржамлик олиб киради – у ёлғиз эмаслигини билади, ҳатто атрофдагиларга айтолмаган дардини ҳам Аллоҳ эшитиб туришини билади. Банда ҳар бир сўзини Аллоҳ эшитиб тургани туфайли ёлғон, ғийбат ва фаҳш сўзлардан ўз тилини тияди. Яширин гап-сўзлар ҳам Илоҳий эшитиш доирасида эканини билиш мўминни нифоқдан тийиб, ҳамиша содиқ ва ихлосли бўлишга ундайди. 

Аллоҳ азза ва жалл Мусо ва Ҳорун алайҳимассаломни Фиръавнга юборганда шундай деди: «Қўрқманглар. Албатта, Мен сизлар биланман — эшитаман ва кўраман» (Қуръон, 20:46). Ас-Самий дуоларингизни эшитади ва жавоб беради. Унга дуо қилинг ва илтижо этинг. Эсда тутинг: дуо — мўминнинг қуролидир ва у тоғларни ҳам ўз жойидан қимирлатиши мумкин.

Ас-Самийдан паноҳ сўранг. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи тўрт нарсадан Аллоҳга сиғиниб дуо қилар эдилар, жумладан жавоб берилмайдиган дуодан:

اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عِلْمٍ لَا يَنْفَعُ وَمِنْ قَلْبٍ لَا يَخْشَعُ وَمِنْ نَفْسٍ لَا تَشْبَعُ وَمِنْ دَعْوَةٍ لَا يُسْتَجَابُ لَهَا

Маъноси:
"Эй Аллоҳ! Мен Сендан фойда бермайдиган илмдан, қўрқмайдиган қалбдан, қаноатсиз нафсдан ва жавоб берилмайдиган дуодан Сенга сиғинаман" (Муслим). Бу дуода Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи Аллоҳ дуони эшитмай қолишидан эмас, балки дуони жавобсиз қолдиришидан паноҳ сўраганлар.

Бугунги ахборот замонида “Ас-Самий” исмини англаш айни муддаодир. Инсон баъзан ўз ҳақ сўзи ёки додини ҳеч ким эшитмаяпти деб ўйлаши мумкин. Лекин Аллоҳ таоло доимо эшитувчи Зот эканини билиш ҳаётда кўп чигалликларни енгиллаштиради. Масалан, ноҳақликка учраган бир кишини олайлик: унинг шикояти одамлар қулоғига етмаслиги мумкин, аммо Аллоҳ албатта бу мазлумнинг овозини эшитади ва мазкур исм мўминга ана шу адолат умидини беради.

Шунингдек, ҳар бир нарсани Аллоҳ эшитиб турибди, деган эътиқод замонавий ахлоқ учун ҳам мезондир: масалан, инсон интернетда ёки телефон орқали ҳеч ким йўқ деб фаҳш сўзларни айтишдан  ўзи тияди, чунки Аллоҳ яширин, сир сўзларни ҳам эшитади. Мана шу ҳис инсонни ҳар доим масъулиятли ва ҳушёр бўлишга даъват этади — нутқимиз, ёзишмаларимиз ва ҳатто ичимиздан ўтказган гапларимиз учун ҳам Оллоҳ олдида жавобгар эканимизни эсдан чиқармайди.