АЛЛОҲНИНГ АЛ-ҚОВИЙ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

Ал-Қовий — Чексиз Қудрат Соҳиби, Кучнинг Манбаи

Аллоҳ таоло Ал-Қовийдир, яъни У — қудрати мутлақ, кучи беқиёс, ҳеч қачон заифлашмайдиган ва ҳеч қачон камаймайдиган Зотдир; банда кучни кейинроқ орттиради, баъзан йўқотади, баъзан чарчайди ва баъзан ожиз қолади, аммо Аллоҳ таоло учун бундай ҳолатлар мумкин эмас, чунки Унинг кучи берилган куч эмас, орттирилган куч ҳам эмас, балки Унинг Ўз Зотидан келиб чиқадиган мукаммал қудратдир. Ал-Қовий — барча нарсага таъсир қиладиган, аммо ҳеч нарса Унга таъсир қила олмайдиган Зотдир; бутун олам Унинг иродаси ва ҳукми билан ҳаракат қилади, осмонлару ердаги барча мавжудот эса Унинг қудрати олдида таслимдир.

Илдиз ва луғавий маъно

Қовий сўзи араб тилидаги қоф–вов–я (ق و ي) илдизидан келиб чиққан бўлиб, у учта асосий маънони англатади: биринчиси — кучли бўлиш ва етарли қудратга эга бўлиш; иккинчиси — мустаҳкам, бақувват, чидамли бўлиш; учинчиси — ғолиб келиш ва устун чиқиш. Бу илдиз Қуръонда турли шаклларда келгани зикр қилинади ва ундан чиққан айрим ифодалар орасида “куч-қувват билан” маъносини берувчи иборалар ҳам, сафардаги йўловчилар ҳақида келадиган таъбирлар ҳам учрайди. Луғавий жиҳатдан қовий сўзи қувва маъноси билан боғлиқ бўлиб, инсон ҳақида айтилганда у жисмоний қувватни ҳам, қалб ва ирода мустаҳкамлигини ҳам англатиши мумкин, аммо илоҳий исм сифатида келганда у маъно бутунлай юксалади ва мутлақлик касб этади.

Илоҳий исм сифатида Ал-Қовий

Ал-Қовий исми бандага бир ҳақиқатни қайта-қайта эслатади: ҳақиқий кучнинг манбаи банда эмас, ҳақиқий кучнинг манбаи Аллоҳ таолодир; шунинг учун кимдир ўз кучига таяниб кибрланса, у ўзини алдаган бўлади, кимдир ўзини заиф ҳис қилиб тушкунликка тушса, у ҳам Ал-Қовийни тўлиқ танимаган бўлади, чунки Ал-Қовийнинг қудрати ҳеч қачон камаймайди ва У хоҳласа, энг ожиз ҳолатдаги бандага ҳам куч бағишлайди, хоҳласа, энг кучли кўринган золимнинг ҳам қудратини синдиради. Қуръонда Ал-Қовий исми келадиган жойларда бу маъно айниқса равшан кўринади: У жазоси қаттиқ бўлган Қудрат Соҳиби экани ҳам, мўминларга етарли бўлиб, уларни қўллаб-қувватлагани ҳам зикр қилинади (Қуръон, Анфол 8:52; Аҳзоб 33:25).

Ал-Қовий ва бошқа қудрат исмлари

Аллоҳнинг қудратга оид исмлари бир-бирини тўлдириб туради: Ал-Қовий кучи мутлақ эканини билдирса, бошқа исмлар бу кучнинг адолат, ғолиблик, ҳикмат ва жазо билан боғлиқ жиҳатларини очади; шунинг учун Қуръонда Ал-Қовий исми кўпинча ғолиблик ва шараф маъносини ҳам англатувчи исмлар билан бирга келиши табиий, чунки ҳақиқий куч золимликка хизмат қилмайди, ҳақиқий куч ҳақни устун қилишга, мазлумни асрашга ва зулмни синдиришга хизмат қилади.

Бу исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Қудратли мўмин бўл

Қудратли бўлиш фақат билганинг кўп бўлиши эмас, фақат жисмоний бақувватлик ҳам эмас; қудратли мўмин — иймонда мустаҳкам, иродада бақувват, ахлоқда барқарор, нафсга қарши курашда саботли, ҳақни айтганда ортга чекинмайдиган инсон демакдир. Шундай мўмин бўлиш учун банда аввало ўзини тарбия қилади, кейин илмни тартибга солади, кейин амалда бардавом бўлади, чунки кучни Ал-Қовийдан сўраб, ўзи ҳам сабабларни ушлаши керак: ниятни тозалаш, одатларни тузатиш, вақтида намоз, доимий зикр, ҳалол ризқ, ва энг муҳими — гуноҳга етаклайдиган эшикларни ёпиш.

2. Адолат учун ҳаракат қил ва золимлардан хотиржам бўл

Ал-Қовий исми мўминга икки нарсани бир вақтда ўргатади: биринчиси — адолат учун туриш, иккинчиси — золимнинг вақтинчалик кучи олдида қалбни синдирмаслик. Золимнинг кучи кўпинча шовқинли бўлади, аммо у куч мустаҳкам эмас; Ал-Қовий истаса, уни бир лаҳзада йўққа чиқаради. Шунинг учун мўмин адолат йўлида қадам ташлар экан, натижани Аллоҳга топширади, сабабларни эса қўлдан бермайди; Қуръонда Аллоҳ Ўз йўлида туриб, ҳақни ҳимоя қилганларга ёрдам беришини баён қилади (Қуръон, Ҳаҷ 22:40).

3. Ал-Қовийдан қўрқ

Ал-Қовийни таниш фақат тасалли эмас, балки тўхтатувчи қўрқув ҳамдир; инсон баъзан нафс истаги, ғазаб ёки манфаат таъсирида нотўғри қадам ташламоқчи бўлади, ана шу пайтда қалбда “Аллоҳ кўриб турибди, Аллоҳ қодир, Аллоҳнинг жазоси ҳақ” деган ҳис пайдо бўлса, шу ҳис инсонни гуноҳдан қайтариб қолади. Қўрқув — қулликни сақлайдиган ички қалқондир, лекин у қўрқув умидни ўлдирмайди; аксинча, у инсонни тозаликка етаклайди.

4. Ал-Қовий яратган нарсалар устида тафаккур қил

Куч ҳақида тафаккур қилиш учун баъзан одамларнинг қувватига қараш шарт эмас; қуёш иссиқлиги, шамолнинг таъсири, денгизнинг тўлқинлари, тоғнинг мустаҳкамлиги — буларнинг барчаси Ал-Қовий қудратининг аломатларидир. Инсон шу манзараларга қараб, бир нарсани англайди: бундай улкан кучларни яратган Зот олдида менинг муаммоларим ҳам, менинг қувватим ҳам, менинг мақомим ҳам жуда кичик; демак, мен кибрланмаслигим керак, мен таслим бўлишим керак, мен итоатда мустаҳкам туришим керак.

5. Ал-Қовийда тасалли топ

Инсон ўзини заиф ҳис қиладиган кунлар бўлади: ташвиш босади, қўрқув келади, йўл тор бўлиб кўринади, ва баъзан “мен бунга чидамайман” деган фикр ҳам келади; ана шу пайтда Ал-Қовий исми қалбга қайта куч беради, чунки банда ўз кучига эмас, Аллоҳнинг кучи ва ҳимоясига таянади. Қуръонда Аллоҳнинг бандаларига лутф кўрсатиши, кимга истаса ризқ бериши ва Ўзи Қовий экани ҳам зикр қилинади (Қуръон, Шуро 42:19); демак, Ал-Қовий бўлган Зот сенга ёрдам беришга ҳам қодир, сенга лутф қилишга ҳам қодир, сенга чиқиш йўлини очиб беришга ҳам қодир.

Валлоҳу таоло аълам.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Қовий! Сенинг қудратинг мукаммал ва тўлиқдир; бизларга ихлос бер, сабр бер, ҳикмат бер, кучимизни адолат йўлида ишлатишни насиб эт, нафснинг заифлиги келганда Сенга таянишни ўргат, қалбларимизни Сенинг азамaтинг олдида қўрқув ва ҳайбат билан тўлдир, ва бизларни ҳақни аниқлик ва раҳмат билан етказувчилардан қил. Омин.