АЛЛОҲНИНГ АЛ-АЛИЙ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

АЛЛОҲНИНГ АЛ-АЛИЙ ИСМИ ВА МАЪНОСИ

Аллоҳ Ўзини Ал-Алий — Энг Олий, Юксак Зот — деб Қуръонда саккиз марта зикр қилади.
Ал-Алий — Зотида ҳам, сифатларида ҳам юксак бўлган Зотдир. У ҳар қандай нуқсондан олий, Аршдан ҳам юксакдир. Ақллар Унинг улуғлигини идрок этишда ожиз, зеҳнлар эса Унинг комиллигини қамраб олишга қодир эмас.

Энг Олий, Ҳамма Нарсадан Юқори Зот

Алий сўзи айн–лам–вов илдизидан келиб чиққан бўлиб, тўртта асосий маънони англатади:

1. баланд, юксак ва улуғ бўлиш, кўтарилиш;

2. ғолиб келиш ва босиб ўтиш;

3. олдинга ўтиш ва устун келиш;

4. нуфузли, эътиборли бўлиш.

Бу илдиз Қуръонда 70 марта, ўн тўрт хил ясалма шаклда келган. Масалан: таъаалаа (“У юксакдир”), таъаалав (“келинглар”), истаълаа (“устун келди”), улуувван (“кибр”), иллиййин.

Луғавий жиҳатдан улув юксаклик сифатига ишора қилади; инсон нуфузли бўлса, у алий деб аталади. Барча мавжудот Унинг ҳукми остида бўлган Ал-Алий — Энг Олий Зотдир.

Ал-Алий Ўзи марҳамат қилади:
«У — Энг Олий, Энг Улуғ Зотдир».
(Қуръон, 2:255)

«… Ҳукм Аллоҳникидир — Энг Олий, Энг Улуғ Зотники».
(Қуръон, 40:12)

«… У — Энг Улуғ, Энг Олий Зотдир».
(Қуръон, 13:9)

Аъло сураси — Роббинг, Энг Олий

Мусаббиҳот — Қуръонда Аллоҳни поклаш (саббаха) билан бошланадиган суралардир. Улар орасида Аъло сураси Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳига энг суюклиси эди. У зот ҳар жума намозида ва икки ийд намозида бу сурани ўқишни яхши кўрар эдилар.

Биринчи оят шундай:
«Роббингнинг исмини покла — Энг Олий Зотдир».

Саҳобалардан, жумладан Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилинганки, Пайғамбаримиз бу оятни эшитганларида:
«Субҳана Роббийал-Аъло, Субҳана Роббийал-Аъло»,
деб айтганлар. Бу оят нозил бўлганида Пайғамбаримиз: «Буни саждаларингизда айтинглар», деганлар. Шу сабабли ҳар бир саждада: «Субҳана Роббийал-Аъло» деб айтамиз.

Яхши амалларнинг кўтарилиши

Яхши сўзларимиз ва амалларимиз осмонлар орқали Ал-Алий ҳузурига кўтарилади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Аллоҳни зикр қилганлар: “Субҳаналлоҳ”, “Аллоҳу Акбар”, “Алҳамдулиллаҳ” ва “Лаа илаҳа иллаллоҳ” деганларида, бу сўзлар Арш атрофида асаларидай ғувиллаб, айтган кишиларни зикр қилади. Сизлардан ким Аллоҳ ҳузурида ўзи зикр қилинишига эга бўлишни истамайди?»
(Аҳмад, Ибн Можа)

Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу Ибн Аббосдан ривоят қилади: «Яхши сўз — Аллоҳни зикр қилишдир; солиҳ амал эса фарзларни адо этишдир. Ким фарзни адо этиш чоғида Аллоҳни зикр қилса, унинг амали зикр билан бирга Аллоҳ ҳузурига кўтарилади. Ким эса Аллоҳни зикр қилиб, фарзларни адо этмаса, унинг сўзи ҳам, амали ҳам рад этилади».
(Тафсир Ибн Касир)

Демак, ҳам сўз, ҳам амал муҳимдир.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Хоксор бўлиш
Мўминни зийнатлайдиган одоблардан бири — Ал-Алийнинг улуғлиги олдида хоксор бўлишдир. Унга бўйсунишга ўзингизни ўргатинг ва кундалик ҳаётингизда ҳеч кимни ва ҳеч нарсани Ундан устун қўйманг. Ҳаво-нафсга қарши курашиб, ҳар ҳолатда сабр ва шукр билан Ал-Алийни рози қилишга интиланг.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Ким Аллоҳ учун хоксор бўлса, Аллоҳ уни юксалтирур».
(Муслим)

2. Саждаларни кўпайтириш
Энг юксак Зотга қачон энг яқин бўламиз? Энг паст ҳолатда — саждада бўлганимизда. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ўргатганлар:
«Кўп сажда қил, чунки Аллоҳга қилинган ҳар бир сажда сабабли Аллоҳ бандани Жаннатда бир даражага кўтаради ва бир гуноҳини кечиради».
(Аҳмад)

Саждалар қанча кўп бўлса, Жаннатдаги даражаларингиз ҳам шунча юксалади, иншааллоҳ, то энг олий даража — Фирдавсга етгунча. Бу даражанинг томи эса Ал-Алийнинг Аршидир. Саждани фақат тана билан эмас, хоксор қалб билан ҳам қилинг.

3. Ал-Алийга кўтариладиган яхши амалларни кўпайтириш
Фарз амаллар билан бирга субҳаналлоҳ, алҳамдулиллаҳ, Аллоҳу Акбар, лаа илаҳа иллаллоҳни кўп айтинг.

4. Туннинг охирги учдан бир қисмидан фойдаланиш
Ал-Алий ҳар кеча энг қуйи осмонга нузул қилади. Бу вақтни дуо қилиш, сўраш ва илтижо қилиш учун ғанимат билинг. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Роббимиз ҳар кеча туннинг охирги учдан бири қолганда энг қуйи осмонга тушиб, шундай дейди: “Ким Менга дуо қилса — жавоб бераман? Ким Мендан сўраса — бераман? Ким кечирим сўраса — кечираман?”»
(Бухорий, Муслим)

5. Ал-Алийга дуо қилиш
Дуоларингизда бу гўзал исмни ишлатиб, энг юксак мақсадлар — ҳисоб-китобсиз энг олий Жаннатни сўранг.

6. «Субҳанаҳу ва таъаала»ни одат қилиш
Аллоҳ зикр этилганда «Субҳанаҳу ва таъаала» — “У пок ва юксакдир” — деб айтишни одат қилинг.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Алий!
Сен ҳар қандай нуқсондан олийсан. Бизларни хоксор қил, нафсимизга қарши курашишда ёрдам бер ва Сендан ўзга ҳеч кимни устун қўймасликни насиб эт. Танамиз ва қалбимиз билан саждаларимизни кўпайтир. Яхши сўзларимиз ва амалларимизни қабул қил, кеча-кундуз Сенга дуо қилишга муваффақ қил. Даражаларимизни юксалтириб, энг олий Жаннатга етказ. Омин.