АЛЛОҲНИНГ АЛ-АҲАД ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

Аллоҳ Ўзини Ал-Аҳад — Ягона, Беназир Зот — деб Қуръонда бир марта зикр қилади. Ал-Аҳад — аввал ҳам, ҳозир ҳам, абадий ҳам якка қолувчи Зотдир. У бўлинмайди; У яккаликнинг моҳиятидир. Унинг гўзал сифатларида Зотига ҳеч ким ва ҳеч нарса моҳиятан тенг бўла олмайди.

Ёлғиз Зот, Яккалик

Аҳад сўзи ҳамза–ҳа–дал илдизидан келиб чиққан бўлиб, икки асосий маънони англатади. Биринчи маъно — ягона ва ёлғиз бўлиш. Иккинчи маъно — бирлаштириш, яккаликка жамлаш.

Бу илдиз Қуръонда 85 марта, икки хил шаклда келган. Уларнинг баъзилари: аҳадун (“ҳеч ким”), аҳадукум (“сизлардан бири”) ва иҳда (“битта, бирор”).

Луғавий жиҳатдан аҳад бўлинмайдиган, қисмларга ажралмайдиган нарсани англатади. Воҳид эса айрим талқинларда қисмларга ажралиши мумкин бўлган “бир” маъносида ишлатилади. Айрим уламолар Ал-Воҳид ва Ал-Аҳадни шундай фарқлаганлар: Ал-Воҳид— Зотида бир, Ал-Аҳад эса Зотида ҳам, сифатларида ҳам бирдир (Ал-Зажжож, Тафсир Асмоъ Аллоҳ, 58-бет).

Яна шундай ҳам айтилган: Ал-Воҳид— Зотида тенгдоши ва рақиби йўқ ягона; Ал-Аҳад — сифатларида ягона. Демак, Ал-Воҳид— Ўзида якка, Ал-Аҳад — сифатларида якка. Ал-Аҳад Аллоҳ таолога хос сифатлардан бўлиб, унда бошқа ҳеч нарса улушдор эмас (Лисан ал-Араб: “Аҳад” 1/35; “ваҳида” 8/4779–4783).

Аллоҳ — Ал-Аҳад ҳам, Ал-Воҳидҳам. У Зотида ҳам, сифатларида ҳам якка ва бетакрордир.

Ал-Аҳад Ўзи марҳамат қилади:
«Айт: “У — Аллоҳ Ягонадир”».
(Қуръон, 112:1)

Илҳом бағишлаган иймон воқеаси

Билол розияллоҳу анҳу Умайя ибн Халафнинг қули эди. У Аллоҳнинг ягоналигига иймон келтирганини билгач, Умайя қаттиқ ғазабланди. Ҳар куни уни қуёш иссиғида ётқизиб, овқат ва сувдан маҳрум қилар, бошқаларга эса унинг кўкраги устига катта тош қўйишни буюрар эди. Билол деярли нафас ололмай қоларди.

Умайя уни босиб туриб шундай дерди: «Мен сени қийнaшдан тўхтамайман: ё ўласан, ё куфр айтиб, Лот ва Уззога қайта ибодат қиласан».

Энг оғир азобда, кўкрагидаги тош босими остида Билол барча мўминлар учун илҳом бўлган, иймони синмас сўзларни айтди:

«Аҳадун Аҳад», “Якка-Ягона!”

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи уни тез орада энг шарафли вазифалардан бирига, Ал-Аҳадни эълон қилувчи муаззин вазифасига танлади.

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Иймон гувоҳлигини қалбда ҳис қилиш
Шаҳодат калимасининг маъноси ва оқибатлари устида тафаккур қилинг. Қўлларингиз ва қалбингиз шаҳодат билан боғлиқ бўлиши керак. Иймон гувоҳлигини эълон қилиш йўлида ҳамма нарсадан воз кечган мўминларни эслаб кўринг: Фиръавннинг хотинини, Хандақ аҳлини, Макканинг илк мусулмонларини ва бугун ҳам фақат иймон сабаб таъқиб қилинаётган эркак ва аёлларни. Шаҳодат қувватини ҳис қилинг.

«Уларни фақат Аллоҳга иймон келтирганлари учун ёмон кўрдилар».
(Қуръон, 85:8)

Намозда лаа илаҳа иллаллоҳ деганда, Унинг Ягона эканини чин дилдан ҳис қилинг.

2. Ҳаво-нафсга қарши кураш
Ал-Аҳад Ягона эканини биламиз. Аммо кундалик ҳаётимизда ҳам Ундангина сўраймизми, Унгагина бўйсунамизми? Қанча марта ҳақиқатан муҳим бўлган нарса ўрнига, ўзимизча муҳим деб билган ишни қиламиз? Нафсга қарши курашинг ва Ал-Аҳадни рози қилишни ягона мақсад қилинг.

«Ўз ҳаво-нафсини худо қилиб олган кимсани кўрдингми?..»
(Қуръон, 45:23)

3. Кун давомида шаҳодатни такрорлаш
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:
«Энг афзал зикр — Лаа илаҳа иллаллоҳ, энг афзал дуо — Алҳамдулиллаҳ».
(Термизий, Насаий, Ибн Можа)

4. Ниятларни фақат У учун қилиш
Тоза оқ сутни тасаввур қилинг: унга бир томчи қон ёки кир тушса, бутун ҳолати ўзгаради. Шаҳодатни тушунган инсон билиб оладики, ният фақат Аллоҳ учун бўлиши керак. Ҳар бир амалингизда ниятингизни текшириб кўринг. Агар кимдир қилган ишингизни қадрламаса ва сиз хафа бўлсангиз, ўзингиздан сўранг: буни фақат Аллоҳ учун қилдимми ёки ниятимга бошқа нарса аралашдими?

Бир ҳафта давомида ҳамма ишингизни фақат Ундан розилик учун қилишга ҳаракат қилинг. Оилангизни боққанда, болаларни тарбиялаганда, кимгадир ёрдам берганда — ҳаммасида Ал-Аҳадни рози қилишни ният қилинг ва бунинг ўзига хос ширинлигини ҳис этинг.

5. Ихлос сурасини ҳаёт шиори қилиб олиш
Намозда ўқишдан ташқари, бу муборак сура ҳаётингиз учун нимани англатишини ўйлаб кўрдингизми? У барча амалларда ихлосга чақириб, фақат Ягона — Ал-Аҳад учун яшашга ундайди. Амалларингиз У олдида фақат ихлосга қараб баҳоланади. Ихлоссиз амаллар қадрсиздир.

«Айт: “Албатта, менинг намозим, ибодатим, ҳаётим ва ўлимим — барча оламлар Роббиси Аллоҳ учундир. Унинг шериги йўқ. Мен шунга буюрилганман”».
(Қуръон, 6:162)

Бу фақат намоз ва рўза эмас, балки мол сарфлашда, ишхонада, оиладаги муносабатларда ҳам Ал-Аҳадни рози қилишни ният қилиш демакдир.

6. Ал-Аҳаддан сўраш
Ҳар бир эҳтиёжингизда фақат Ундан сўранг, Унга юзланинг ва ниятларингизни поклашда ёрдам сўранг.

Эй Аллоҳ, эй Ал-Аҳад!

Сен Ягона эканингни биламиз. Бизларни пок ниятлар билан баракали қил, Сенга энг суюкли бўлган амалларни қилишга ёрдам бер. Шаҳодат билан яшашни, у билан ўлишни насиб эт, токи олов бизга тегмасин ва Сенинг абадий боғларингга киришимиз насиб бўлсин. Омин.