АЛЛОҲНИНГ АР-РАҲМОН ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 

АР-РАҲМОН   الرحمن

Аллоҳ Қуръонда Ўзини Ар-Раҳмон — Энг Раҳмли, Ниҳоятда Раҳм-шафқатли Зот — деб  55 марта, басмалада эса 133 марта зикр қилади. Ар-Раҳмон — Унинг ниҳоятда мукаммал ва шиддатли раҳмати бутун яратилишни қамраб олган Зотдир.

Раҳмон сўзи ро–ҳа–мим илдизидан келиб чиққан бўлиб, тўртта асосий маънони англатади. Биринчи маъно — мулойимлик ва муҳаббатга эга бўлиш. Иккинчи маъно — раҳм қилиш. Учинчи маъно — фазл кўрсатиш. Тўртинчи маъно — яхшилик қилиш учун барча зарур сифатларга эга бўлиш.

Бу илдиз Қуръонда 339 марта, тўққиз хил шаклда келган. Масалан:
رحم — “раҳм қилди”,
الأرحام — “бачадонлар”,
رحمة — “раҳмат”.

Луғавий жиҳатдан раҳмон сўзи –ан қўшимчаси билан кучлилик ва шиддатни ифода этади. Масалан, ғазбон — жуда ғазабланган дегани. Ар-Раҳмон Аллоҳ азза ва жаллнинг раҳмати ниҳоятда кенг, тўлиб-тошган ва чексиз эканини билдириб, бу сифат Унинг Зотидан айрилмас эканини кўрсатади.

Ар-Раҳмон фақат бир сифатни эмас, балки бутун мавжудотни қамраб олган илоҳий қонуниятни ифодалайди. Бу исмда раҳмат шахсий эмас, шартли эмас, сабабга боғлиқ эмас. У маҳлуқотнинг ўзига сингдирилган, мавжудликнинг илк нафасидаёқ унга жойлаштирилган умумий меҳр-шафқатдир. Шунинг учун ҳам Ар-Раҳмоннинг раҳмати мўмин билан кофирни, итоат қилувчи билан инкор қилувчини ажратмайди, у қуёш нури каби барчага етади, ҳаёт суви каби ҳар бир тирик нарсага тегади.

Аллоҳ аввал Ўзининг махсус исми — Аллоҳни зикр қилиб, уни Ар-Раҳмон сифати билан тавсиф қилади. Бу исмни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким ишлатишга ҳақли эмас. Аллоҳ айтади:

«Айт: “Аллоҳ деб чақиринг ёки Ар-Раҳмон деб чақиринг — қайси исм билан чақирсангиз ҳам (фарқи йўқ). Чунки Унга энг гўзал исмлар тегишлидир”» (Қуръон, 17:110).

Ар-Раҳмон айтади: «(Бу) Роҳман ва Роҳийм томонидан нозил қилингандир» (Қуръон, 41:2), «У кунда Роҳман унга изн берган ва сўзидан рози бўлганлардан бошқага шафоат фойда бермас.» (Қуръон, 20:109).

Аллоҳнинг раҳматини баён қилиб, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар:

«Аллоҳ раҳматни юз қисмга бўлди. Унинг тўқсон тўққиз қисмини Ўзида қолдирди ва бир қисмини ерга туширди. Ана шу бир қисм сабабли махлуқотлар бир-бирига раҳм қилади. Ҳатто ҳайвон ҳам боласини босиб юбормаслик учун оёғини кўтариб туради.» (Бухорий)

Шуни тасаввур қилингки, қолган 99 қисм раҳмат ҳали келмади ва улар Аллоҳ ҳузурида. Инсон жаннатга амаллари билан эмас, фақат Аллоҳнинг раҳмати билан киради. Инсоннинг онги, ҳайвоннинг боласига меҳри, табиатнинг мувозанати — буларнинг барчаси Ар-Раҳмон раҳматининг дунёдаги аксидир. Ҳеч ким бу раҳматни “қозонмаган”, у берилган.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи яна айтганлар: «Аллоҳ махлуқотни яратганида, Ўз ҳузурида Арши устида бўлган Китобга шундай ёзди: “Албатта, Менинг раҳматим ғазабимдан устундир”» (Бухорий).

Бу Исм билан қандай яшаш мумкин?

1. Ҳеч қачон умидсизликка тушманг.
   Қанча гуноҳ қилган бўлсангиз ҳам, агар Ар-Раҳмонга қайтсангиз, У сизга раҳм қилади. Ҳар бир хато — Унга яқинлашиш вақти келганининг белгисидир. Гуноҳ қилганингизда Унга шу исми билан мурожаат қилиб, Қуръондаги энг умидбахш оятни эслаб қолинг: «Айт: “Эй ўзларига зулм қилган бандаларим! Аллоҳнинг раҳматидан умидингизни узманг. Албатта, Аллоҳ барча гуноҳларни кечиради. Албатта, У Жуда Кечирувчи, Раҳмлидир”» (Қуръон, 39:53)

2. Бошқаларга раҳмли бўлинг.
   Фақат муҳтожларга эмас, балки оила аъзоларингизга ҳам раҳмли бўлинг — агар Ар-Раҳмоннинг раҳматини истасангиз. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар: «Одамларга раҳм қилмаган кишига Аллоҳ ҳам раҳм қилмайди» (Бухорий). Яна шундай деганлар: «Ким дўзахдан қутулиб, жаннатга киришни истаса, Аллоҳга ва Охиратга иймон билан ўлсин ва одамларга ўзига қандай муомала қилиниши истаса, шундай муомала қилсин» (Муслим). Ҳар қандай ҳолатда ўзингизга қандай муносабатни хоҳлашингизни ўйлаб кўринг.

3. Қариндошлик алоқаларини сақланг.
   Қариндошларингиз билан алоқада бўлинг: зиёрат қилинг, қўнғироқ қилинг, совғалар алмашинг ва ҳеч қачон улардан узилиб кетманг. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва олиҳи айтганлар: «Раҳм (бачадон, қариндошлик) Раҳмондан олинган. Ким уни боғласа, Аллоҳ уни боғлайди; ким уни узса, Аллоҳ ундан узилади» (Термизий). Раҳм (бачадон, қариндошлик) сўзининг Раҳмон исмидан олингани ҳам бежиз эмас. Бу инсонга шунчаки биологик алоқа эмас, балки илоҳий сифатдан улуш берилганини кўрсатади. Она боласига меҳр қилаётганда, у фақат ҳиссиёт билан эмас, Ар-Раҳмон раҳматининг ердаги бир кўриниши билан ҳаракат қилади. Шунинг учун қариндошликни узиш фақат ижтимоий айб эмас, у раҳмат манбаси билан алоқани кесиш дея тасвирланади.

4. Ота-онангизга яхшилик қилинг.
   Ҳар куни Ар-Раҳмондан ота-онангизга раҳм қилишини сўранг. Аллоҳ айтади: «Роббинг фақат Унинг Ўзигагина ибодат қилишингни ва ота-онага яхшилик қилишни амр этди. Агар ҳузурингда уларнинг бирлари ёки икковлари ҳам кексаликка етсалар, бас, уларга «уфф» дема, уларга озор берма ва уларга яхши сўз айт! Икковларига меҳрибонлик ила хокисорлик қанотингни пастлат ва: «Роббим, алар мени кичикликда тарбия қилганларидек, уларга раҳим қилгин», деб айт.» (Қуръон, 17:23–24).

5. Раҳматни тан олинг ва шукр қилинг.
   Озиқ-овқат, сув, ҳаво каби неъматларни кўрганингизда Ар-Раҳмоннинг раҳмати ҳақида тафаккур қилинг. Ёмғирни ширин қилиб туширадиган фақат Удир. Севиш ёки севилиш ҳисси ҳам Унинг раҳмати билан пайдо бўлади. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва олиҳининг юборилиши — энг буюк раҳмат эканини ўйлаб, хурсанд бўлинг ва шукр қилинг.

Ар-Раҳмон исми инсонга тасалли бериш билан бирга масъулият ҳам юклайди. Агар бутун борлиқ раҳмат устига қурилган бўлса, демак инсон ҳам ўз сўзини, амали ва инсонлараро муносабатини шу асосга мувофиқ шакллантириши керак. Раҳмат бу ерда заифлик ёки кўз юмиш эмас, балки маҳлуқотни бир-бири билан боғлаб ва ҳаётни сақлаб турадиган ички табиий қонуниятдир. Ким Ар-Раҳмонни таний бошласа, у дунёни ғазаб ва жазо нуқтасидан эмас, имконият, ислоҳ ва шафқат нуқтасидан кўради. Шу маънода Ар-Раҳмон — инсонни қўрқитиш учун эмас, уни руҳий тирилтириш, мартабасини кўтариш ва ўз асл мақомига қайтариш учун зикр қилинадиган илоҳий исмдир.

Эй Аллоҳ, эй Ар-Раҳмон!

Сенинг раҳматинг мукаммалдир. Бизларни Сенинг раҳматингдан ҳеч қачон умидсиз бўлмасликка муваффақ қил. Бошқаларга раҳмли бўлишга, қариндошлик алоқаларини сақлашга ва фақат Сенинг розилигингни излашга ҳидоят эт. Атрофимиздаги раҳматинг ҳақида тафаккур қилишга ёрдам бер, қалбларимизни шукр билан зийнатла ва бизларни жаннатга раҳматинг билан кирит. Омин.