АЛЛОҲНИНГ АЛ-ХОФИД ИСМИ ВА МАЪНОСИ

 الخافض

Аллоҳ Ўзини Ал-Хофид — кимни хоҳласа пастлатувчи, мартабасини туширувчи Зот сифатида танитади. Ал-Хофид исми пастлатишни зулм ёки тасодиф сифатида эмас, балки адолат, ҳикмат ва синов доирасида амалга ошадиган илоҳий қарор сифатида англатади, чунки пастлатиш ҳам яратишнинг бир қисми бўлиб, у кибрни синдириш, ноҳақ даъволарни йиқитиш ва ҳақиқий қийматни очиш учун бўлади. Шу жиҳатдан Ал-Хофид исми инсон учун огоҳлантирувчи маъно касб этади: мартаба Аллоҳ қўлидадир, мартаба абадий эмас ва у билан мағрурланиш ҳалокатга олиб келади.

Ал-Хофид исми Ар-Рофеъ исми билан жуфт ҳолда тушунилади, чунки пастлатиш ва кўтариш илоҳий тартибнинг икки томонидир. Аллоҳ кимни пастлатса, бу уни йўқ қилиш учун эмас, балки ҳақиқатни кўрсатиш, ҳадни англатиш ёки бошқалар учун ибрат қилиш учун бўлади, кимни кўтарса эса, бу уни синовга қўйиш, масъулият юклаш ва адолат билан бошқаришга тайёрлаш маъносини англатади. Шу боис Қуръонда мартабанинг ўзгариши инсон қудрати эмас, балки илоҳий ирода экани қайта-қайта таъкидланади.

Ал-Хофид сўзи خ-ف-ض (хо–фа–дод) илдизидан келиб чиққан бўлиб, у пасайиш, пастлаш ва камайтириш маъноларини қамраб олади. Луғавий жиҳатдан бу илдиз баланд ҳолатдан қуйи ҳолатга тушишни англатади. Аллоҳга нисбатан эса Ал-Хофид — инсонларнинг ижтимоий, маънавий ёки мавқеий ҳолатини Ўз ҳикмати билан ўзгартирувчи Зот эканини билдиради, шунинг учун пастлатиш ҳам жазо эмас, балки ҳукмдир.

Қуръонда мартабалар Аллоҳ азза ва жаллнинг қўлида эканини баён қилади: «تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاءُ وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَاءُ ۖ بِيَدِكَ الْخَيْرُ» — «Сен мулкни хоҳлаганингга берурсан, хоҳлаганингдан тортиб олурсан, хоҳлаганингни азиз қилурсан, хоҳлаганингни хор қилурсан. Яхшилик Сенинг қўлингдадир» (Оли Имрон, 3:26). Бу оят Ал-Хофид исмининг маъносини очиб беради: пастлатиш инсонлар қўлида эмас, Аллоҳнинг ҳикматли иродасидир.

Ал-Хофид исмини англаш инсонни кибрдан сақлайди, чунки у биладики, бугунги мартаба эртанги пастликка айланиши мумкин. Шу билан бирга, бу исм мазлумга умид ҳам беради, зеро ноҳақ пастлатилганлар абадий паст қолмайди, адолат вақти келганда зоҳир бўлади. Ал-Хофид исми инсонни ўзини баланд кўришдан, бошқаларни хорлашдан ва мартабасини ҳақ деб билишдан қайтариб, камтарликка чорлайди.

Ал-Хофид исми билан яшаш инсонга ҳадни билишни, ҳар қандай ҳолатда ҳам Аллоҳга боғлиқ эканини англашни ўргатади. Мансаб ёки обрў кетганда у изтиробга тушиб қолмайди, чунки у биладики, пастлатиш ҳам тарбиянинг бир қисми бўлиши мумкин. Шу маънода Ал-Хофид исми қалбда сабрни, ақлда тафаккурни ва амалда камтарликни қарор топтиради.

Эй Ал-Хофид, Сен кимни хоҳласанг пастлатасан ва кимни хоҳласанг ҳикмат билан кўтарасан. Бизларни мартаба билан мағрурланишдан сақла. Қалбларимизни Сенинг адолатингга рози қил ва бизларни ҳақдан оғишмайдиган бандаларингдан қил. «وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَن تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَن تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا» — «Ер юзида мағрурланиб юрма, сен ерни тешиб юбора олмайсан ва тоғларга етолмайсан» (Исро, 17:37).